Đầu năm là dịp người người nhà nhà tổng kết năm cũ và lên kế hoạch cho năm mới.

Một trong những điều mà mỗi năm tôi hay tự hỏi là năm nay sẽ học gì.

Năm ngoái tôi học gì?

Năm 2024 có thể được coi là thành công trong chuyện học của tôi khi tôi đã có thêm hai trải nghiệm mới trong việc học tiếng Trung và học võ Brazilian JiuJitsu.

Bạn đọc có thể đọc lại về ghi chú của tôi về hai trải nghiệm đó ở những bài viết này:

Năm nay tôi định học gì?

Đầu tư tài chính và thể dục dụng cụ (calisthenics)

Đầu tư là công cụ để tôi có thêm thời gian sau này trải nghiệm thêm nhiều món mới.

Trong khi calisthenics sẽ là môn tiếp theo trong các bộ môn thể thao mà tôi muốn chơi.

Tôi sẽ chia sẻ thêm nhiều về hành trình học đầu tư tài chính vì có thể nhiều người cũng quan tâm.

Còn calisthenics cũng vẫn share nhưng có thể tần suất ít hơn.

Tuần trước tôi có bị một chấn thương khi tập luyện JiuJitsu. Chấn thương đó làm cho đôi mắt của tôi không thế nhìn thấy trong vài ngày. Sau chấn thương tôi mới nhận ra những thứ quý giá nhất trên đời này, có vẻ như đều là miễn phí.

Ánh sáng, khí trời, nước uống
Có bao giờ tự hỏi đáng giá bao nhiêu?
Biển trời, cảnh đẹp, tình yêu
Cũng chẳng mấy ai thèm cân đo đong đếm
Đôi mắt, bàn tay, và trí óc
Chẳng phải đã có từ lúc sinh ra?
Ta với người ta với ta 
Cũng là những điều quý giá nhất

Tuy vậy, đau đớn cũng là một phần của cuộc sống. Nếu vượt qua được các cơn đau (nhất là đau mắt, thề với bạn là đau vl, các cụ có câu nhất đau mắt nhì đau răng là vì thế) thì chúng ta sẽ trở lại mạnh mẽ hơn rất nhiều, hehe.

Tuần này tôi viết thế thôi, mong các bạn sẽ chăm sóc những thứ “miễn phí” tốt hơn.

***

“Chịt con pẹ nó, đi ngu như lợn”, anh tài không biết sáng thiếu ngủ hay sao mà chửi rất hăng. Đến đứa Bắc Kỳ chính hiệu như tôi nghe còn thấy mủn lòng, thì mấy đứa em trong Sài Gòn ra chỉ biết câm nín. Chắc hai mươi mấy năm sống trong đó, chúng nó chưa bao giờ được nghe cái câu “chịt pẹ” authentic như thế.

Chả là sáng thứ bảy, mấy anh em chúng tôi rủ nhau lên phố ăn sáng. Ra Hà Nội công tác mà lại cứ ăn trong khách sạn thì không ổn lắm. Ăn gì thì ăn, chơi gì thì chơi, chứ ra Hà Nội thì cứ phải đá bát phở buổi sáng cái đã.

Mà ăn phở ở Hà Nội thì cứ mạnh dạn lên, chọn bừa một quán, kiểu gì cũng ngon. Tôi dẫn anh em ra phở Tiến, vì tôi thích gà, mà lại còn là quán Michelin Selected nữa. Anh chủ, chắc là anh Tiến, mặt búng ra nước dùng, lấy hơi từ ruột non kêu chúng tôi xếp hàng đợi năm phút là có bàn. Tôi bấm giờ đúng năm phút thật.

Ăn xong anh Huynh người Phú Yên cứ tấm tắc khen ngon, rồi anh vỗ đùi cái đét: “Anh hiểu rồi!”. Chúng tôi nhìn anh và chưa hiểu gì. Anh nói tiếp “Ở Sài Gòn người ta tập chung không gian, dịch vụ, còn ở Hà Nội tập chung vào sản phẩm”. Chúng tôi nhìn nhau kiểu wtf, gật đầu một cái giả đò đồng ý, rồi uống vội cốc trà đá để lên taxi ra cà phê Giảng.

***

Phở Tiến, cà phê Giảng, bún đậu Phan Huy Ích, chè Trần Phú. Xong food tour cũng gần ba giờ chiều, tôi xong nhiệm vụ về nhà, các anh em khác thì tự kiếm chỗ mà chơi.

Để đến được nhà tôi, bạn cứ xuất phát từ Cát Linh chạy thẳng đến chủ nhật tuần sau là tới. Đấy là ngày xưa khi chưa có tàu trên cao tôi sẽ nói thế. Hồi ấy đi từ Cát Linh về Hà Đông chẳng khác gì đi phượt. Còn giờ, thì chỉ cần 30ph ngồi máy lạnh, ngắm thành phố từ trên cao, và nghe nửa tập podcast là đã tới rồi.

Nói đến Hà Đông, bạn nhớ đến cái gì?

Đừng nói với tôi là sư tử Hà Đông nhé. Nếu đúng là như vậy thì … cũng không sao, ngày xưa hồi còn bé tôi cũng chỉ biết mỗi sư tử Hà Đông thôi. Ở trong một gia đình “nhập cư” Hà Nội, chọn vùng đất Hà Đông làm nơi cắm chốt, kiến thức của tôi về mảnh đất này cũng khá là phong phú, nhưng mà là phong phú Hà Nam.

Hà Đông có làng lụa Vạn Phúc, có làng rèn Đa Sĩ. Hà Đông cũng có nhiều khu đô thị giá rẻ, mà giờ thì hết rẻ rồi. Có nhiều chỗ lúc mua vài trăm triệu giờ bán cả tỉ bạc. Như thằng Suy bạn tôi ấy, nó chẳng mơ mộng bay nhảy đó đây gì cả, nó cứ cắm dùi ở Hà Đông bao nhiêu năm nay. Năm ngoái nó vay tôi ít tiền mua nhà, mua xong cái giá tăng như chứng khoán 2021. Vậy mà đến giờ nó vẫn chưa đoái hoài gì đến việc trả lại tiền cho tôi. Đúng là bạn bè quần què mà. Nhưng không sao, được cái nó luôn ở đó, bromance mỗi khi tôi cần.

***

Tôi còn nhớ như in lần đầu đi thang máy là với bố tôi.

Hồi ấy, tôi còn học cấp một, chưa một lần được lên Hà Nội chơi. Hà Nội lúc đó trong tôi là một thứ gì đó xa xôi, thơm tho, và đáng mơ ước. Tất cả những gì tôi biết về Hà Nội đều từ những câu chuyện kể của bố, và từ mùi hương của những chiếc áo cũ của bà chị họ. Bà chị đó hơn tôi hai tuổi, là con gái, nhưng mặc đồ như con trai. Nên cứ thi thoảng, bố tôi lại mang vài đồ mà bà chị không còn mặc vừa nữa về cho tôi. Dù là quần áo cũ, nhưng những bộ đó luôn mới và thơm phức. Tôi gọi mùi đó là mùi Hà Nội. Sau này mới biết, mùi Hà Nội là mùi cơm-pho.

Rồi mùa hè ấy cũng tới. Tôi đủ lớn để được cho lên Hà Nội chơi.

Tiếng còi xe, dòng người, sự vội vã làm tôi co rúm. Nhưng cũng rất mau tôi quen dần. “À thì ra đây là Hà Nội” - đứng trước cửa hàng trên đường Lê Văn Lương nơi bố tôi làm việc, tôi hít một hơi thầm nghĩ.

Cũng là tối đầu tiên ở trên Hà Nội đó, bố dẫn tôi sang bên kia đường, nơi có một toà chung cư rất cao. Bố bảo cho tôi đi thang máy. Hai bố con lên trên tầng cao nhất, ngó nhìn xuống dưới đất. Tôi thấy những người bên dưới bé như con kiến. Cảm giác ấy giờ nhớ lại vẫn thấy y nguyên.

***

Hai mươi năm sau, Hà Nội đã già đi nhiều, và bố tôi cũng thế.

Lần này về thăm nhà, tôi thấy bố già đi hẳn, gầy đi hẳn. Cái đùi rắn chắc ngày trước tôi hay nằm gối đầu lên, giờ bắt đầu nhỏ lại. Nhìn kĩ trên tay bố, cũng bắt đầu thấy nhiều vết đồi mồi.

Đúng là thời gian chẳng chừa một ai.

Hà Nội, 29/07/2024

Mong những người nối tiếp sẽ tiếp tục phát triển được những di sản mà cụ đã để lại.

Quay trở lại chủ đề chính, tuần này tôi có đọc được một bài nghiên cứu khá thú vị về việc con người sử dụng thời gian ra sao. Xin phép được chia sẻ lại với độc giả.

► Time Use - Esteban Ortiz-Ospina, Charlie Giattino and Max Roser

Mỗi người đều có 24h mỗi ngày. Tuy nhiên việc sử dụng 24h đồng hồ đó ra sao lại rất khác biệt ở từng đất nước, từng độ tuổi, hay từng ngành nghề. Bài nghiên cứu của ourworldindata.org cho chúng ta thấy một vài insights khá thú vị.

Người Trung Quốc dành thời gian cho học tập và làm việc gấp đôi người Ý

Thời gian một ngày của mỗi người được chia thành các mục sau:

• Đi làm có lương

• Đi làm không lương

• Đi học

• Ngủ

• Làm việc nhà & mua sắm

• Chăm sóc cá nhân

• Ăn uống

• Giải trí & gặp bạn bè

• Sở thích cá nhân

Trong đó, phân nửa thời gian của một ngày chúng ta dành cho việc ngủ và đi làm. Người Trung Quốc dành ra trung bình hơn 5 tiếng mỗi ngày để làm việc, trong khi người Ý thì chỉ là 2 tiếng. Người Mexico đặc biệt thích làm việc nhà và mua sắm, trong khi người Na Uy thì có rất nhiều thời gian rảnh. Việt Nam không có trong danh sách này, nhưng tôi tin là cũng sẽ có thống kê tương tự như người Trung Quốc.

Tìm việc là công việc kém thú vị thứ hai chỉ sau làm bài tập về nhà

Báo cáo này còn cho ta thấy những công việc nào được phần đông cho là thú vị, và ngược lại, những công việc nào là được cho là kém thú vị nhất. Không nằm ngoài dự đoán, làm bài tập về nhà, và tìm kiếm công việc mới là hai việc được cho là nhàm chán nhất.

Nói riêng về chuyện tìm việc, bản thân tôi không coi đó là chuyện kém thú vị, mà tôi coi đó là chuyện khó quyết định. Do đó, mấy tuần trước tôi có viết một bài về cách làm sao để hệ thống hoá chuyện nghỉ việc. Mời bạn đọc tham khảo.

Càng về già, thời gian chúng ta dành cho bản thân, và cho bạn đời càng ngày càng nhiều hơn; Trong khi đó thời gian dành cho đồng nghiệp và con cái ngày càng ít lại

Cuối cùng là một insight mà tôi cho là “đắt” nhất trong bài báo cáo này: đó là về việc cuộc đời mỗi người dành thời gian cho những ai. Khi còn bé, ta dành phần lớn thời gian cho gia đình. Bắt đầu đi học, ta dành thời gian cho bạn bè nhiều hơn. Bắt đầu đi làm ta dành thời gian cho đồng nghiệp là chủ yếu. Còn khi về già, ta dành hầu hết thời gian cho chính bản thân ta và cho người bạn đời của ta.

Rõ ràng là xuyên suốt cả một đời, thời gian ta dành cho chính mình vẫn luôn là nhiều nhất. Do đó, việc phát triển bản thân, cả thể chất, tinh thần, kĩ năng, lẫn tư duy luôn là quan trọng nhất. Tôi vẫn luôn tự tưởng tượng rằng nếu một ngày, tôi bị dạt ra ngoài đảo hoang như Robinson, thì tôi sẽ cần phải chuẩn bị những gì để sống nốt phần đời còn lại.

✌️ Tạm biệt

Chủ đề của tuần này kết thúc ở đây. Hẹn gặp lại độc giả vào giờ này tuần sau. Nếu bạn có bất kỳ thắc mắc nào về bài viết, hãy để lại bình luận ở bên dưới nhé. Bạn cũng có thể kết nối với tôi thông qua LinkedIn.

Quả bóng lăn trên sân. Nó tròn mắt nhìn quả bóng. Gần hai năm sống trên cõi đời, nó chưa bao giờ thấy quả bóng nào to như thế. Sau này nó mới biết, đấy là quả bóng hơi.

Vốn tính ương bướng, nó đòi bố cho sút bằng được. Bố không cho, nó lăn lộn. Rồi bố cũng chịu thua nó. Bố giữ hai tay nó, vì nó đã đi vững đâu. Nó sút. Quả bóng lăn hai vòng. Đó là cú sút đầu tiên của nó.

Trốn học

Nó nấp sau bức tường, quay đầu ngó nhìn về phía lớp học. Tim nó đập thình thịch, vì nó sợ lỡ cô giáo mà bắt được thì chết toi. Lúc đó nó sẽ bị ít nhất là một cái vụt vào đít, và khoảng ba mươi phút úp mặt vào tường.

Thế nhưng, nó vẫn quyết định đi theo đám bạn, quyết một phen bỏ học một lần trong đời. Rồi nó chạy thẳng, không một lần ngoái lại nhìn về phía sau.

Nó theo đám bạn ra bãi tha ma, đi vào gò đất, xuống ruộng bắt châu chấu rồi nướng ăn. Nó cứ đi như vậy cả buổi chiều, đến tối về nhà thì bị nôn mửa. Hoá ra trốn học thì cũng chỉ cùng lắm là bị nôn mửa mà thôi, nó nghĩ.

Ở trọ

Nó được bố mẹ lo cho từ A đến Y. Từ chuyện nộp hồ sơ, đến chuyện nhập học. Từ chuyện tìm nhà trọ, đến tìm đứa ở chung. Giờ chỉ còn Z, là nó phải tự lo. Lần đầu xa gia đình, nó cũng hơi sợ. Nhưng biết sao giờ, nó đâu có lựa chọn khác.

Thế rồi nó tự nấu cơm, nó tự rửa bát, tự đi kết bạn, tự nó xông pha. Nó đi đá bóng, nó có người yêu. Nó đi học đa cấp, bị lừa hai triệu. Nó tự chuyển trọ bốn lần, cứu người tự tử một lần. Ba năm ở trọ, nó thấy đủ thứ trên đời.

Biết yêu

Cứ ba giây nó lại nghĩ về cái Cún. Ngồi trong lớp, nó chẳng mong gì hơn ngoài tiếng trống ra chơi. Khi ấy, nó sẽ lao nhanh ra ngoài ban công và nhìn về phía lớp đằng ấy, mong được thấy Cún.

Lần đầu thấy Cún ở sân trượt patin, nó như người mất hồn. Nó không dám tiến tới lại xin số, nhưng tự nhủ trong lòng, nhất định phải tìm ra được facebook. Thế mà nó tìm được thật, hoá ra lại học cùng trường.

Nó thích Cún đến cái độ, không ai trong trường là không biết nó thích Cún. Cún cũng thích nó, nhưng chỉ thế thôi.

Nó và Cún dù không thành một đôi, nhưng lần đầu trong đời nó đã biết yêu.

Đổi đội

Hồi ấy nó thích Chelsea lắm. Nó để hình điện thoại. Nó ngân nga giai điệu Chelsea is blue suốt ngày.

Nhưng rồi một hôm nó bật ti vi và thấy Messi chơi bóng. Nó thấy thích, nó xem Messi nhiều hơn. Nó dần chuyển qua thích Messi lúc nào không hay. Nó chuyển qua ngân nga giai điệu Cant del Barça.

Tôi thấy câu hỏi đó rất khó trả lời. Thứ nhất là tôi không biết chính xác là mình đang cảm thấy như thế nào, thứ hai là tôi cũng hơi ngại khi phải nói ra cảm xúc thật của bản thân. Vậy nên khi bị hỏi, tôi thường sẽ trả lời cho có rằng: "Tôi cảm thấy bình thường”. Tuy nhiên trong thâm tâm, tôi luôn không hài lòng với câu trả lời đó. Do đó, tuần này tôi quyết định sẽ dành thời gian ra tìm hiểu cách trả lời câu hỏi đó sao cho “chuẩn”.

Những vấn đề tôi sẽ đề cập trong bài viết này:

• 📖 Lịch sử phát triển các học thuyết về cảm xúc - định nghĩa về cảm xúc được hiểu thế nào qua các thời kì.

• 🗂️ Phân loại cảm xúc với bánh xe Plutchik - gọi tên các cảm xúc chính của con người.

• 🫀Phản hồi cảm xúc - làm sao để kiểm soát được hành động của bản thân khi gặp cảm xúc tiêu cực.

Nào chúng ta cùng bắt đầu 👇

📖 Lịch sử phát triển các học thuyết về cảm xúc

Tìm hiểu một hồi tôi nhận ra là không chỉ tôi đâu, mà từ xa xưa con người đã luôn có nhu cầu về việc hiểu cảm xúc. Thậm chí từ thời của những Aristotle, Plato họ đã bắt đầu có những quan sát và đưa ra nhận định về cảm xúc.

Tuy nhiên, phải mất rất nhiều thời gian, cùng với sự phát triển của ngành khoa học thần kinh (neuroscience), các học thuyết về cảm xúc mới dần phát triển một cách đầy đủ.

Bên dưới là bốn học thuyết được cho là tiêu biểu nhất.

• Học thuyết James-Lange

  Học thuyết này được phát triển ở thế kỉ 19. Hai nhà khoa học cho rằng cảm xúc là kết quả của các phản ứng sinh lý cơ thể người (physiological reactions) đối với các tác động bên ngoài (external stimulus).

  Ví dụ:

  • Stimulus event: nhìn thấy con rắn

  • Physical reaction: nhịp tim tăng, đồng tử giãn

  • Emotion: sợ hãi (fear)

  

  Tuy nhiên học thuyết sơ khai này không giải thích được một số hiện tượng như tại sao lại có những cảm xúc có cùng phản ứng sinh lý, hay tại sao có cảm xúc lại không hề có phản ứng sinh lý nào.

• Học thuyết Cannon-Bard

  Bước sang thế kỉ 20, con người bắt đầu hiểu hơn về khoa học thần kinh (neuroscience). Khi ấy hai khoa học Cannon và Bard cho rằng cảm xúc và phản ứng sinh lý xảy ra đồng thời, chứ không phải là quan hệ nguyên nhân kết quả như của học thuyết James-Lange.

  Lý do là bởi cảm xúc và phản ứng sinh lý được hai phần khác nhau trong bộ não điều khiển. Khi có tác động bên ngoài, đồi thị (thalamus) sẽ gửi thông tin đồng thời đến vỏ não (cerebral cortex) và hệ thống thần kinh vô thức (autonomic nervous system). Từ đó những phản ứng sinh lý và cảm xúc sẽ diễn ra cùng lúc.

  

  Điểm yếu của học thuyết này là quá đề cao phần đồi thị (thalamus) của bộ não. Các nghiên cứu về sau đã chỉ ra rằng, không chỉ có đồi thị làm nhiệm vụ điều phối, mà còn có nhiều thành phần khác trong bộ não cũng tham gia vào quá trình này.

• Học thuyết Schachter-Singer

  Học thuyết này bổ sung cho những thiếu sót cả hai học thuyết ở phía trên. Cũng giống như James-Lange khi cho rằng mọi thứ bắt đầu từ những phản ứng sinh lý. Tuy nhiên, Schachter và Singer có bổ sung thêm phần đánh giá dựa trên ngữ cảnh. Tức là dựa vào phản ứng sinh lý thôi là chưa đủ, cảm xúc còn phải dựa vào ngoại cảnh đang diễn ra sự kiện là gì. Ví dụ cùng biểu hiện nhịp tim tăng, nếu ngoại cảnh là lúc chuẩn bị vào phòng thi thì đấy là cảm xúc lo lắng, còn khi đang trong buổi hẹn hò, thì đấy là cảm xúc tình yêu.

  

• Học thuyết Lazarus

  Học thuyết của Lazarus cho rằng, để đưa ra được kết luận rằng cảm xúc với một sự kiện là gì, thì não bộ sẽ phải tiến hành nhiều đánh giá (appraisal) dựa trên những nhận thức có sẵn. Và khi kết luận được cảm xúc rồi, thì các phản ứng khác như phản ứng sinh lý, hay các hành động mới diễn ra.

  Ví dụ:

  • Stimulus event: nhìn thấy con rắn

  • Appraisal 1: đánh giá xem con rắn này có thuộc loại rắn gây hại hay không

  • Appraisal 2: đánh giá xem khoảng cách của con rắn có quá gần hay không

  • Appraisal 3: đánh giá xem có khả năng chạy nếu con rắn tấn công hay không

  • Emotion: sợ hãi (fear)

  • Physical reaction: nhịp tim tăng, nhịp thở tăng, các bó cơ căng ra

  • Behavior: bước lùi lại tạo khoảng cách với con rắn

  

🗂️ Phân loại cảm xúc với bánh xe Plutchik

Có một phương pháp khá nổi tiếng của tiến sĩ Robert Plutchik, một nhà tâm lý học người Mỹ đã đề xuất rằng có 08 loại cảm xúc chính làm nền tảng cho tất cả những sắc thái cảm xúc khác nhau bao gồm:

Vui, buồn, tin tưởng, ghê tởm, sợ hãi, giận dữ, ngạc nhiên và mong chờ.

(joy, sadness, trust, disgust, fear, anger, surprise and anticipation). 

Ông xếp nó vào một vòng tròn với sự liên kết các cảm xúc này với nhau - gọi là Bánh xe cảm xúc.

Như vậy đến đây, tôi đã ngờ ngợ về câu trả lời cho câu hỏi “bạn đang cảm thấy thế nào” rồi. Rõ ràng là không có cảm xúc nào gọi là “bình thường” ở trong đây cả.

Câu trả lời sẽ nên là: “tôi cảm thấy thư thái”, hoặc là “tôi cảm thấy bực bội”.

🫀Phản hồi cảm xúc

Việc gọi tên được cảm xúc đã là một bước tiến lớn. Nhưng điều còn quan trọng hơn, là chúng ta có thể làm gì khi có những cảm xúc tiêu cực ập tới? (Cảm xúc tiêu cực là những cảm xúc như: tức giận, sợ hãi, buồn bã, chán ghét).

Trên trang web mang tên nhà tâm lý học Paul Ekman, có một danh sách các cảm xúc tương ứng với các intrinsic behavior response (các phản ứng tự nhiên) và intentional behavior response (các phản ứng chủ ý). Phản ứng tự nhiên (intrinsic) là những phản ứng của vô thức, ta không thể can thiệp được. Nhưng những phản ứng chủ ý (intentional) thì hoàn toàn có thể can thiệp thông qua luyện tập.

Theo bảng trên, mỗi khi gặp sợ hãi (fear), phản ứng tự nhiên của con người sẽ có thể thuộc một trong số các phản ứng sau: withdraw, avoid, hesitate, freeze, scream, ruminate, worry. Tuy nhiên, chúng ta cũng có thể phản ứng một cách chủ ý hơn để giảm bớt nỗi sợ bằng cách: reframe, be mindful, breath, distract.

Ngược lại, khi chúng ta cảm thấy vui vẻ (enjoyment), chúng ta không cần làm gì chủ đích hết. Hãy để cho những hành vi được bộc phát một cách tự nhiên khi ta vui.

📚 Resources

• The nature of emotions - bài báo khoa học được công bố năm 2001 của Plutchik.

• Four not six - bài báo khoa học về việc nhận diện cảm xúc dựa trên cảm xúc khuôn mặt.

• Gut Reactions: A perceptual theory of emotion - quyển sách tổng hợp đầy đủ về các khía cạnh của cảm xúc.

📢 Weekly shoutouts

Dưới đây là một vài bài viết thú vị mà tôi đã đọc được trong tuần vừa rồi.

• Canary Deployment: So Easy Even Your Grandma Could Do It! by noodle coder - bài viết hướng dẫn cách áp dụng canary deployment (chia traffic) với Istio. Shoutout tới người bạn của tôi, anh ấy cũng đã bắt đầu viết.

• CFA Level 1 on intelligent-investors.github.io - công trình nghiên cứu cực kì đồ sộ về kiến thức tài chính trong quá trình học CFA của cái anh hay bình luận trên bài viết của tôi 😄.

✌️ Tạm biệt

Chủ đề của tuần này kết thúc ở đây. Hẹn gặp lại độc giả vào giờ này tuần sau. Nếu bạn có bất kỳ thắc mắc nào về bài viết, hãy để lại bình luận ở bên dưới nhé. Bạn cũng có thể kết nối với tôi thông qua LinkedIn hoặc Twitter.

• Mỗi ngày con nhớ dành lời khen tặng vài ba người. (Compliment three people each day.)

• Mỗi năm ít nhất một lần con hãy chờ xem mặt trời mọc. (Watch a sunrise at least once a year.)

• Thưởng tiền nhiều hơn một chút cho những người phục vụ trong nhà hàng. (Overtip breakfast waitresses.)

• Nhìn thẳng vào mắt mọi người. (Look people in the eye.)

• Nói lời “cảm ơn” càng nhiều càng tốt, nói lời “làm ơn” càng nhiều càng tốt. (Say “Thank you” a lot. Say “Please” a lot.)

• Hãy sống dưới mức con kiếm được. (Live beneath your means.)

• Đối xử với mọi người như con muốn được họ đối xử như thế. (Treat everyone you meet as you want to be treated.)

• Mỗi năm con nên hiến máu 2 lần. (Donate two pints of blood every year.)

• Kết thêm những người bạn mới nhưng trân trọng những người bạn cũ. (Make new friends but cherish the old ones.)

• Hãy giữ kỹ những điều bí mật. (Keep secrets.)

• Con đừng mất thì giờ học các “mánh khóe”. Hãy học cách làm chân chính. (Don’t waste time learning the “tricks of the trade”. Instead, learn the trace.)

• Dám chịu nhận những lỗi lầm của mình. (Admit your mistakes.)

• Con hãy can đảm.  Dù tự con không được can đảm lắm thì cũng phải tỏ ra can đảm. (Be brave. Even if you’re not, pretend to be. No one can tell the difference.)

• Con phải dành thời giờ và tiền bạc làm việc thiện trong cộng đồng. (Choose a charity in your community and support it generously with your time and money.)

• Dùng thẻ tín dụng vì sự tiện lợi chứ không phải vì điểm tín dụng. (Use credit cards only for convenience, never for credit.)

• Đừng bao giờ lừa gạt một ai. (Never cheat.)

• Học cách lắng nghe. Cơ hội trong đời nhiều khi gõ cửa nhà con rất khẽ. (Learn to listen. Opportunity sometimes knocks very softly.)

• Đừng làm cho ai mất hy vọng. (Never deprive someone of hope; it might be all he or she has.)

• Con đừng cầu mong của cải, mà phải cầu mong có sự khôn ngoan, hiểu biết và lòng dũng cảm. (Pray not for things, but for wisdom and courage.)

• Đừng hành động khi đang giận dữ. (Never take action when you’re angry.)

• Con phải giữ tư thế đàng hoàng. Muốn đến một nơi nào thì luôn phải có mục đích và sự tự tin rồi hãy đến. (Have good posture. Enter a room with purpose and confidence.)

• Đừng bàn công việc trong thang máy. Con không bao giờ biết được ai có thể nghe được câu chuyện của con.  (Don’t discuss business in elevators. You never know who may overhear you.)

• Đừng bao giờ trả công cho ai trước khi họ xong việc. (Never pay fo work before it’s completed.)

• Hãy sẵn sàng thua một trận đánh để dẫn đến thắng một cuộc chiến. (Be willing to lose a battle in order to win the war.)

• Đừng bao giờ ngồi lê đôi mách. (Don’t gossip.)

• Cẩn thận với kẻ nào không còn gì để mất. (Beware of the person who has nothing to lose.)

• Khi gặp một nhiệm vụ khó khăn, con hãy hành động như không thể nào bị thất bại. (When facing a difficult task, act as though it is impossible to fail.)

• Đừng giao du quá rộng. Phải học cách trả lời không một cách lễ phép và dứt khoát. (Don’t spread yourself too thin. Learn to say “NO” politely and quickly.)

• Đừng mong chờ cuộc đời đối xử sòng phẳng với con. (Don’t expect life to be fair.)

• Đừng đánh giá thấp sức mạnh của sự tha thứ. (Never underestimate the power of forgiveness.)

• Đừng coi đó là vấn đề, hãy coi đó là cơ hội. (Instead of using the word “problem”, try substituting the word “opportunity”.)

• Đừng bao giờ bỏ đi khi cãi nhau với vợ. (Never walk out on quarrel with your wife.)

• Nếu định sắm thứ gì trên năm năm thì phải cố gắng sắm thứ tốt nhất có thể. (Regarding furniture and clothes: if you think you’ll be using them five years or longer, buy the best you can afford.)

• Con hãy mạnh dạn trong cuộc sống. (Be bold and courageous.)

• Khi nhìn lại quãng đường đã qua, hãy tiếc những điều chưa làm được, chứ đừng tiếc những điều đã làm xong. (When you look back on your life, you’ll regret the things you didn’t do more than the ones you did.)

• Đừng quan tâm đến đám đông. Những ý tưởng mới mẻ, cao thượng và có tác động đến cuộc sống luôn luôn là ý tưởng của những cá nhân. (Forget committees. New, noble, world-changing ideas always come from one person working alone.)

• Những nhạc sĩ trình diễn bên đường thường có nhiều điều đáng trân trọng. Con hãy dừng lại, lắng nghe và nhớ tặng gì đó cho họ. (Street musicians are a treasure. Stop for a moment and listen; then leave a small donation.)

• Khi gặp vấn đề trầm trọng về sức khỏe, hãy nhờ ít nhất ba vị thầy thuốc khác nhau xem xét. (When faced with a serious health problem, get at least three medical opinions.)

• Hãy chiến đấu chống thói vô trật tự. (Wage war against littering.)

• Gặp hàng hoá xấu hay sự phục vụ tồi con phải bao ngay cho người có trách nhiệm nắm biết. Những người quản lý tốt rất mong được hiểu biết mọi điều. (After encountering inferior service, food or products, bring it to the attention of the person in charge. Good managers will appreciate knowing.)

• Đừng tập thói trì hoãn công việc. Làm ngay những gì cần làm đúng lúc phải làm. Không ai chờ đến lúc hấp hối để nói: “Giá như tôi có thêm thời gian…”. (Don’t procrastinate. Do what needs doing when it needs to be done. Get your priorities straight. No one ever said on his deathbed, “Gee, if I’d only spent more time at the office.”)

• Đừng sợ phải nói “Tôi không biết”. (Don’t be afraid to say “I don’t know.”)

• Đừng sợ phải nói “Xin lỗi, tôi rất tiếc” (Don’t be afraid to say “I’m sorry.”)

• Hãy ghi sẵn 25 điều con muốn được trải qua trong đời trước khi con nhắm mắt. Luôn mang theo trong ví bảng ghi 25 điều đó và thường xuyên tìm cơ hội có thể được để thực hiện. (Make a list of 25 things you want to experience before you die. Carry it in your wallet and refer to it often.)

• Hãy gọi điện cho mẹ của con. (Call your mother.)

Nguồn gốc tiếng Việt phần lớn đến từ tiếng Trung

Nước Việt mình nằm giữa hai nền văn hoá lớn nhất châu Á, là Trung và Ấn. Do đó, văn hoá cũng bị ảnh hưởng nhiều bởi 2 nền văn hoá trên.

Điển hình nhất là ngôn ngữ và tôn giáo. Với ngôn ngữ, 60% tiếng Việt có nguồn gốc từ tiếng Trung.

Ví dụ, tôi viết một câu như thế này, hoàn toàn viết một cách rất tự nhiên, để xem bao nhiêu từ có nguồn gốc là tiếng Trung nhé!

• Ví dụ → 例如 (Lìrú)

• Hoàn toàn → 完全 (Wánquán)

• Bao nhiêu → 多少 (Duōshǎo)

• Nguồn gốc → 来源 (Láiyuán)

Cứ viết bừa một câu tầm 10 từ thôi, là kiểu gì cũng phải có một hai từ có nguồn gốc từ tiếng Trung ở trong đấy.

Rất thâm thuý

Dân mình hay chửi là thâm như Tàu. Tôi nghĩ đó là một lời khen.

Sự thâm thuý thể hiện ngay từ các con chữ.

👉 Ví dụ như chữ “nhẫn” trong từ “nhẫn nại”: 忍 (Rěn)

Chữ này được cấu thành từ 2 bộ: tâm (心) và dao (刀).

Khi 2 bộ này ghép lại thì thành hình tượng con dao đặt lên trên quả tim. Ý muốn nói, việc nhẫn nại đòi hỏi phải chịu đựng, thậm chí phải chịu đau đớn, giống như là đặt con dao trên quả tim vậy.

👉 Hay ví dụ như tên tôi, Khánh, chữ Trung là: 庆 (Qìng).

Chữ này cũng được ghép bởi hai bộ: 广 (guǎng) và 大 (dà).

广 (guǎng) biểu hiện cho những gì liên quan đến nhà, hoặc nơi trú ẩn.

大 (dà) là đại, tức to lớn.

Như vậy khi ghép hai bộ lại với nhau, ta có nghĩa đen là một cái nhà lớn. Ngày xưa, đời người đàn ông có 3 việc lớn “Tậu trâu, lấy vợ, làm nhà”. Nên khi có một cái nhà lớn, người ta sẽ ăn mừng. Vì vậy mà tên của tôi - “Khánh” - có nghĩa là mừng một cái gì đó. Quốc Khánh là mừng đất nước. Khánh Lão là mừng thọ.

Còn bạn, tên bạn có ý nghĩa gì?

Đặt tên cho con

Nhân câu chuyện về cái tên ở bên trên. Ngày trước tôi không hiểu vì sao có nhà khi đẻ con ra, lại phải đi xem thầy để đặt tên.

Hoá ra, cũng có logic ở trong đấy.

Khi đẻ con ra, có thể tuổi hoặc ngày hoặc giờ sinh của đứa bé sẽ bị xung khắc với cha mẹ chúng. Khi ấy, chỉ còn có cách là tìm những yếu tố khác để giảm đi phần nào sự xung khắc mà thôi. Và đặt tên là một trong số đó.

Văn hoá phương đông có ngũ hành gồm 5 mệnh: Kim Mộc Thuỷ Hoả Thổ. Mỗi một mệnh sẽ tốt cho một mệnh khác. Ví dụ, Kim sinh Thuỷ, Thuỷ sinh Mộc, Mộc sinh Hoả, vv.

Nếu tôi mệnh Thuỷ, đẻ con ra thì tôi muốn nó có gì đó liên quan đến Mộc, hoặc Kim. Nên khi đặt tên, tôi có thể cân nhắc những tên có chứa bộ Mộc (木) như là: Lâm (林), Bách (柏), Trúc (竹); hay liên quan đến bộ Kim (金) như là: Ngân (银), Châu (珠), Khanh (铿).

Học tiếng Trung ra sao

Khi học thứ gì mà phải nhớ, tôi thường dùng flashcard để học. Cái này thì tôi đã từng nói kĩ ở bài My Learning Framework.

Tuy nhiên trong bài đó tôi chưa nói rõ là học tiếng Trung thì như thế nào.

Dành cho ai đang dùng Anki để học, thì bên dưới là setup của tôi. Còn ai không dùng Anki thì có thể đọc xuống phần tiếp theo.

Học ngôn ngữ gì tiếp

Tôi thấy cứ vài năm học một ngôn ngữ mới sẽ đem lại khá nhiều trải nghiệm hay ho. Cũng là một cách rèn luyện trí não.

Đứa cháu của tôi nó hỏi là, sau khi học tiếng Trung xong, chú sẽ học gì tiếp?

Tôi nghĩ một hồi rồi trả lời là tiếng Nga.

Xong nó lại hỏi, sau tiếng Nga chú học gì tiếp.

Chú sẽ học tiếng Ả Rập.

Và tôi sẽ làm như thế. Có thể năm sau hoặc năm sau nữa, tôi sẽ bắt đầu học tiếng Nga.

Một vài facts thú vị

• Còn có tên gọi khác là tiếng Hán vì bắt đầu từ nhà Hán.

• Chữ giản thể (Simplified Chinese) và bính âm (Pinyin) được giới thiệu và đưa vào sử dụng từ cách mạng văn hoá thời Mao Trạch Đông.

• Do đó Đài Loan vẫn dùng chữ phồn thể và không dùng Pinyin (hoặc rất hạn chế).

• Ban đầu người Việt nói gần giống như tiếng người Mường. Bạn xem thử video này. Sau đó thêm lớp vỏ Tai-Kadai (từ thời Âu Lạc) và Hán Việt (từ thời Mã Viện đánh bại Hai Bà Trưng) thì ra được ngôn ngữ như bây giờ.

📢 Weekly shoutouts

Một vài bài viết thú vị tôi gom nhặt được tuần này.

• 10 Essential Components of a Production Web Application on ByteByteGo - Hình dễ nhớ về kiến trúc một web application.

• What is PID 0 on blog.dave.tf - Hiểu về process số 0 trong Linux.

• Google Cloud Adoption and Migration for the Enterprise, From Strategy to Operation on Google Cloud - Community - Các bước để migrate hệ thống từ OnPremise lên trên Cloud.

✌️ Tạm biệt

Chủ đề của tuần này kết thúc ở đây. Hẹn gặp lại độc giả vào giờ này tuần sau. Nếu bạn có bất kỳ thắc mắc nào về bài viết, hãy để lại bình luận ở bên dưới nhé. Bạn cũng có thể kết nối với tôi thông qua LinkedIn hoặc Twitter.

Một trong những lời khuyên xuyên suốt từ Youtube cho đến các khoá học của anh ấy, là đầu tư thụ động vào thị trường chứng khoán bằng việc mua ETF.

Tôi cũng đang nghe theo lời khuyên đó. Tuy nhiên, vẫn còn một số thắc mắc. Do đó, tôi viết bài này, để đi tự giải đáp thắc mắc của bản thân.

Dưới đây là những câu hỏi tôi sẽ đi giải đáp trong bài viết này:

• 🤔 Việt Nam có bao nhiêu ETF?

• 📈 Hiệu suất sinh lời của ETF?

• ❓ Fire and forget đến bao giờ?

• 💥 Lỡ giá ETF giảm mãi thì sao?

<lưu ý: khảo sát bên trên là ẩn danh nên bạn yên tâm về tính riêng tư nhé>

🤔 Việt Nam có bao nhiêu ETF?

Hiện có 15 ETF được niêm yết trên sàn chứng khoán Việt Nam.

So sánh một chút với các thị trường khác:

• Thái Lan có 27 mã ETF

• Singapore có 35 mã ETF

• Nhật Bản có 235 mã ETF

• Trung quốc có 1084 mã ETF

• Mỹ có 3191 mã ETF

Trong tương lai khoảng 10 năm nữa, Việt Nam có lẽ sẽ giống Thái Lan, sẽ có khoảng gần 30 ETF.

Ngoài ra, còn có một số ETF được niêm yết trên các sàn nước ngoài như VanEck Vietnam ETF (VNM), Global X MSCI Vietnam ETF (VNAM) được niêm yết trên sàn New York; Fubon FTSE Vietnam ETF được niêm yết trên sàn Đài Loan.

📈 Hiệu suất sinh lời của ETF?

Thử so sánh hiệu suất sinh lời của ETF với tiết kiệm ngân hàng xem sao.

Trong số 15 mã ETF được niêm yết ở thị trường Việt Nam có mã E1VFVN30 của Dragon Capital được niêm yết sớm nhất vào ngày 06/10/2014. Mã này track 30 mã cổ phiếu có giá trị vốn hoá lớn nhất trên sàn HOSE. Do đó tôi sẽ chọn mã này để thực hiện phép so sánh.

📝 Kịch bản so sánh như sau: Đầu năm 2014, tôi dành ra 100 triệu để mua ETF E1VFVN30, 100 triệu để gửi tiết kiệm ngân hàng với kì hạn 1 năm, đến ngày đáo hạn lãi sẽ gộp gốc để tự động chuyển qua kì hạn mới. Kể từ đó, ngày 1/1 hằng năm tôi đều dành ra 100 triệu để mua ETF, và 100 triệu gửi tiết kiệm. Hỏi đến ngày 1/1/2024, tài khoản nào của tôi sẽ có số tiền lớn hơn?

Đầu tiên, cùng tính số tiền gửi tiết kiệm. Dữ liệu về lãi suất tôi có tham khảo ở trang này. Theo như bảng 1, đến đầu năm 2024, tài khoản tiết kiệm của tôi sẽ có 1 tỉ 363 triệu. So với số vốn 1 tỉ bỏ ra, tiết kiệm đạt hiệu suất 36,3%.

Tiếp theo là tính tài khoản chứng khoán. Tại mỗi lần mua ETF, tôi sẽ quan tâm đến giá của ETF lúc đó là bao nhiêu, và quy ra số ETF được nắm giữ. Tại một thời điểm, số tiền sẽ được tính bằng số ETF nhân với giá của ETF tại thời điểm đó. Theo như bảng 2, thời điểm đầu năm 2024 ra được kết quả là 1 tỉ 449 triệu. So với số vốn 1 tỉ bỏ ra, thì ETF đạt hiệu suất 44,9%.

Như vậy, trong khoảng 10 năm từ 2014 đến 2024, hiệu suất của ETF có nhỉnh hơn lãi suất ngân hàng một chút: 44,9% so với 36,3%.

Tuy nhiên đấy là năm 2024. Nếu như năm 2022 tôi bán sạch ETF, hiệu suất sẽ lên tới 84%. Còn nếu bán vào đầu năm 2023, thì hiệu suất chỉ là 21%!

❓ Fire and forget đến bao giờ?

Fire and forget - tức mua rồi để đấy, không quan tâm đến nó nữa.

Vậy forget đến bao giờ nhỉ? Anh Hiếu có khuyên là dùng ETF để tạo quỹ nghỉ hưu. Nếu một ngày nào đó giá của ETF tăng lên đến ngưỡng mà mà đủ để tôi nghỉ hưu, lúc ấy tôi sẽ “sell fast” - bán sạch ETF (hoặc phần lớn) để chuyển tiền sang tiết kiệm hoặc trái phiếu để lấy tiền trả lãi trang trải chi tiêu.

💥 Lỡ giá ETF giảm mãi thì sao?

Có thể lắm chứ. Chiến tranh, chính trị, thiên tai. Hoàn toàn có thể huỷ hoại tương lai kinh tế của một đất nước, nhất là nước nhỏ như Việt Nam.

Vậy thì đầu tư toàn thế giới, cả thế giới mà tèo thì chịu thôi chứ biết sao giờ.

Vanguard có mã FTSE Global All Cap Index Fund, đầu tư cả thế giới. Tuy nhiên Việt Nam không mua được, chắc phải tìm việc ở nước ngoài như Singapore. Lúc ấy sẽ được mở tài khoản ngân hàng bên Sing, được cấp mã Foreign Identity Number, khi ấy sẽ mua được ETF của Vanguard. Cái này thì tôi chưa kiểm chứng được, bạn nào đã hoặc đang làm bên Sing xác nhận giúp tôi với.

📢 Weekly shoutouts

Dạo này bạn bè xung quanh tôi viết càng ngày càng nhiều, tôi rất vui và hãnh diện vì điều đó. Shout outs đến tất cả các bạn.

• Phuong Thao Nguyen on LinkedIn - cô gái này đang rất chăm chỉ viết bài về khoa học dữ liệu trên LinkedIn.

• Casey Khuc on Casey nghĩ - bạn có nhiều bài viết hay như là bài “4 bài học về cách theo đuổi hoài bão bền vững”.

✌️ Tạm biệt

Chủ đề của tuần này kết thúc ở đây. Hẹn gặp lại độc giả vào giờ này tuần sau. Nếu bạn có bất kỳ thắc mắc nào về bài viết, hãy để lại bình luận ở bên dưới nhé. Bạn cũng có thể kết nối với tôi thông qua LinkedIn hoặc Twitter.

Những ngôi nhà mà ta đã vất vả vay ngân hàng trả nợ cả chục năm, sẽ được một người hoàn toàn xa lạ ở, thậm chí họ còn chưa được sinh ra.

Lúc ấy, đám con cháu sẽ chỉ còn nhớ đến chúng ta qua cái tên. Đến đời thứ 5 trở đi thì không còn đứa nào nhớ nữa.

Những tài khoản mạng xã hội của ta lâu ngày không sử dụng sẽ bị xoá. Cái domain mà ta đã canh me nhiều tháng để mua, cũng sẽ hết hạn. Và tất cả những gì chúng ta đã từng để lại trên môi trường mạng sẽ được cất kỹ vào những trung tâm dữ liệu loại rẻ tiền nhất.

Của thiên trả địa, ta lại trở về với đúng cái nơi mà ta đã đến: hư vô.

Nếu như vậy, có phải cuộc sống này là hoàn toàn vô nghĩa không nhỉ?

Bên dưới là một video quay lại người dân ở Trung Quốc cách đây 100 năm.

💀 Khi chết chúng ta đi đâu?

Nếu nhìn từ góc độ khoa học, chúng ta cần phải công nhận với nhau một điều rằng, cơ thể con người, hay bất kỳ một thứ gì tồn tại trên đời này đều được cấu thành từ các hạt nguyên tử nhỏ bé.

Ngay khi ta chết, cơ thể sẽ đầu phân huỷ. Tuỳ từng hình thức an táng, mà cơ thể sẽ cần ít hay nhiều thời gian để có thể phân huỷ hết. Ví dụ, nếu mộ táng thì tầm 3 năm, trong khi hoả táng thì gần như ngay lập tức.

Câu hỏi “Khi chết chúng ta đi đâu?”, dưới góc nhìn khoa học sẽ được chuyển thành: “Khi cơ thể phân huỷ hết, các phân tử sẽ đi đâu?”.

Để trả lời cho câu hỏi đó, chúng ta cùng đi làm một vài phép tính vui vẻ như sau.

Dựa vào hình 1 ta thấy, cơ thể con người có 18.5% là Carbon. Nếu một người nặng 70Kg như tôi, thì sẽ có đâu đó khoảng 18.5% x 70 = 12.95kg Carbon.

Khi hoả táng, Carbon sẽ được đốt cháy tạo thành khí CO2 và bay vào không khí. Khi này số phân tử CO2, dựa vào số Avogadro, có thể được tính như sau:

Tốc độ trung bình của một phân tử CO2 trong không khí là khoảng 1500km/h. Như vậy, trong điều kiện lý tưởng, nếu tôi được hoả thiêu ở Sài Gòn, thì sẽ mất khoảng 9 giờ đồng hồ để các phân tử đi được đến New York.

Giả sử số phân tử bay vào không khí sau đó được phân tán đều ra bầu khí quyển của trái đất, thì số phân tử CO2 trong mỗi lít không khí sẽ là:

Tôi đã hơi sốc với con số này. Điều này có nghĩa, khi một người 70kg được hoả táng, sau một thời gian, tại mọi nơi trên trái đất này, cứ mỗi lít không khí sẽ có khoảng 82866 phân tử Carbon thuộc về người đó.

Điều này cũng có nghĩa là, khi tôi chết đi sau chừng nửa ngày, tôi sẽ có mặt ở trên đỉnh Everest, tôi cũng sẽ xuất hiện ở sân vận động Camp Nou, hay được bám vào con tàu Falcon 9 để bay ra ngoài không gian vũ trụ.

Và nếu may mắn hơn một chút nữa, một vài phân tử của tôi sẽ đạt đủ tốc độ vũ trụ cấp ba, và bay ra khỏi hệ mặt trời này.

Xem ra chết cũng không tệ!

Còn bạn, sau khi chết bạn muốn đi đâu? Hãy bình luận bên dưới cho tôi biết với nhé.

🥰 Nhưng kể từ giờ đến lúc được chết thì làm gì?

Người ta thường nói, đời người chẳng bằng cái chớp mắt của vũ trụ. Để xem câu nói này chính xác tới đâu.

Thời gian trung bình giữa 2 cái chớp mắt là khoảng 3 giây. Đời người khoảng 80 năm. Như vậy số chớp mắt sẽ là:

Trong khi thời gian của tồn tại của vũ trụ đến thời điểm hiện tại là khoảng 13 tỉ năm. Số đời người sẽ là:

Như vậy, nói đời người chẳng bằng cái chớp mắt là không đúng lắm. Nói là bằng 5 cái chớp mắt thì đúng hơn 😉 (just kidding).

~~

Tuy vậy, nhìn chung đời người vẫn chẳng đáng là bao nếu so với thời gian tồn tại của vũ trụ bao la. Vậy làm gì trong khoảng thời gian ngắn ngủi này nhỉ?

👉 Theo tôi thì hãy làm gì đó vui!

Mà vui cũng có nhiều loại, vui vài giây, vui cả buổi tối, vui mấy ngày, hay vui âm ỉ cả một đời.

Khi email nhắn báo tin có một người like bài trên Substack, vui vài giây.

Khi đi cà phê nghe nhạc cuối tuần, vui cả buổi tối.

Khi đỗ đại học hay được thăng chức, vui mấy ngày.

Khi đạt tự do tài chính sau hơn 30 năm kỉ luật, vui cả một đời.

~~

Mỗi người sẽ có những định nghĩa riêng về niềm vui. Tuy nhiên về mặt logic, thì thứ gì càng khó để đạt được, càng lâu để đạt được thì càng làm ta vui dài hơn.

Do đó, tôi nghĩ trong 80 năm ở cõi tạm này, làm gì thì làm, thì cũng nên chia đều cho các loại niềm vui, mỗi thứ một tí. Đôi khi phải hy sinh niềm vui nhỏ, để hướng tới những niềm vui lớn lao hơn.

📢 Weekly shoutouts

Dưới đây là sách các bài viết thú vị mà tuần này mà tôi đã đọc được, xin được chia sẻ cùng với bạn đọc.

• Software engineer Microsoft từ tấm bằng FTU by Yến on Người bình thường phi thường - Bài phỏng vấn rất chi tiết về cách một chàng trai chuyển ngành và trúng tuyển vào vị trí kĩ sư phần mềm ở công ty Microsoft.

• Become a Great Engineering Leader in 12 Months by Nicola Ballotta on The Hybrid Hacker - Hướng dẫn level up skill cho software engineer.

• My Mentee Went From Junior -> Senior Engineer in less than 2 years by Jordan Cutler on High Growth Engineer - Làm thế nào mà một người có thể tiến từ Junior lên Senior trong vòng chỉ 2 năm.

✌️ Tạm biệt

Chủ đề của tuần này kết thúc ở đây. Hẹn gặp lại độc giả vào giờ này tuần sau. Nếu bạn có bất kỳ thắc mắc nào về bài viết, hãy để lại bình luận ở bên dưới nhé. Bạn cũng có thể kết nối với tôi thông qua LinkedIn hoặc Twitter.

✅ Performance review, về mặt lý tưởng, sẽ đem lại một số lợi ích như sau:

• Là dịp để nhân viên chứng tỏ năng lực của bản thân với các cấp quản lý bên trên, qua đó có thể được thăng cấp (promote).

• Là dịp để nhìn lại những điểm tốt và chưa tốt của mỗi cá nhân trong thời gian đã qua.

• Là dịp để mỗi cá nhân đặt mục tiêu cho khoảng thời gian sắp tới.

❌ Lý thuyết là vậy nhưng thực tế thì cho thấy:

• Nhiều nhân viên cảm thấy việc làm performance review là một việc chiếu lệ.

• Cấp quản lý thì cảm thấy rất tốn thời gian vì phải viết đánh giá cho nhân viên.

• Xảy ra nhiều bất đồng liên quan đến việc thăng cấp.

Nguyên nhân về sự khác biệt giữa lý thuyết và thực tế thì có cả khách quan lẫn chủ quan. Những nguyên nhân khách quan thì tôi sẽ không bàn đến trong bài viết này, vì đó là những thứ chúng ta không thể kiểm soát.

Nguyên nhân chủ quan, phần lớn đến từ cách viết performance review quá sơ sài hoặc chưa thể hiện được hết những gì bạn đã làm. Bạn muốn được promote, nhưng khi viết performance review bạn lại không thể hiện được vì sao bạn xứng đáng với chuyện đó.

Đừng cho rằng sếp phải biết tất cả. Sếp cũng như bao nhân viên, họ cũng có những công việc riêng và không thể nào nắm rõ và nhớ được toàn bộ những đóng góp của ta. Ngoài ra, performance review còn được đọc và duyệt không chỉ bởi manager trực tiếp, mà còn là những manager ở cấp trên nữa.

Do đó viết performance review sao cho “chuẩn bài” là một việc rất cần thiết.

📈 Sử dụng delta

Giả sử, trong phần tự đánh giá, bạn có ghi có một thành tích như sau:

Cải thiện tốc độ của API backend bằng cách đánh thêm index trong database.

“Cải thiện” là một từ rất chung chung. Nó mang nghĩa tích cực, nhưng không cụ thể.

Ừ thì có cải thiện, vậy là tốt, nhưng có rất nhiều cách có thể cải thiện tốc độ của API mà, tại sao lại chọn đánh thêm index? Và cải thiện cụ thể là như thế nào, bao nhiêu phần trăm?

Giờ thử viết lại câu trên như sau:

Tăng tốc độ của API backend lên 25% giảm từ 3 giây xuống còn 2,25 giây bằng cách đánh thêm index trong database.

Có thể thấy sự cải thiện đã được thể hiện rất rõ ràng bằng các con số. Và chỉ đánh thêm index mới cho ra được kết quả như vậy!

Bạn để ý sẽ thấy mấu chốt ở đây là sử dụng delta để thể hiện kết quả:

• Before: 3 giây

• After: 2,25 giây

• Delta: 25%

⭐️ Sử dụng STAR model

Dùng kĩ thuật delta đã giúp bản performance review của ta trở nên thuyết phục hơn rất nhiều rồi. Tuy nhiên nó chỉ trả lời cho câu hỏi “how”, mà chưa trả lời được cho câu hỏi “why”.

Tưởng tượng, nếu một manager không làm việc trực tiếp với bạn, và đọc bản review của bạn. Họ sẽ hỏi, ủa, có vấn đề gì mà lại phải đi cải thiện tốc độ API? Hay họ sẽ thắc mắc rằng bạn đã tiếp cận vấn đề như nào để cho ra kết quả đó?

STAR model có thể giúp cho người manager kia trả lời được những câu hỏi.

STAR model viết tắt của 4 từ:

• 👀 Situation: Mô tả ngắn gọn tình huống mà bạn đã gặp phải. Cung cấp đủ thông tin để người nghe hiểu bối cảnh và thách thức mà bạn đang đối mặt

• 🎯 Task: Giải thích rõ ràng nhiệm vụ mà bạn được giao hoặc mục tiêu mà bạn cần đạt được trong tình huống đó.

• 🔨 Action: Chia sẻ những hành động cụ thể mà bạn đã thực hiện để giải quyết tình huống và hoàn thành nhiệm vụ. Nêu bật các kỹ năng, kiến thức và kinh nghiệm mà bạn đã sử dụng.

• 👉 Result: Giải thích kết quả của những hành động bạn đã thực hiện. Nhấn mạnh những thành tựu đạt được và tác động tích cực mà bạn đã tạo ra.

Giờ thử viết lại câu ở phần trên theo STAR model xem sao nhé!

Situation: Nhiều khách hàng phàn nàn rằng việc truy cập vào trang quản lý sản phẩm bị chậm.

Task: Tìm nguyên nhân vì sao website chậm, và tìm cách khắc phục.

Action:

• Thực hiện monitoring thời gian response time của các API khi vào website.

• Tiến hành profiling API có thời gian response time lớn nhất.

• Đánh index cho bảng product.

• Tiến hành thực hiện performance testing sau khi đánh index.

Result: Tăng tốc độ của API backend lên 25% từ 3 giây xuống còn 2,25 giây.

Với cách viết này, không những manager có thể hiểu được vì sao bạn làm việc này, mà anh ấy còn có thể hiểu được các bước hoặc cách thức mà bạn đã thực hiện để đưa đến kết quả cuối cùng.

📝 Viết nhật ký công việc

Tôi thấy nhiều người hay phàn nàn rằng, làm sao mà nhớ được trong năm vừa rồi mình đã làm những gì để mà viết!? Chính bản thân tôi cũng đã từng thắc mắc như thế.

Nhưng kể từ khi áp dụng viết nhật ký công việc, tôi đã có một nơi để xem lại toàn bộ những công việc mà mình đã làm.

Cách viết thì tuỳ thuộc mỗi người. Chẳng hạn như tôi thì sẽ viết vào một file Google Docs. Chia thành các tuần. Trong mỗi tuần sẽ ghi lại chi tiết các công việc đã làm, cách thức làm, các khó khăn và cách giải quyết.

Không chỉ là nguồn tài liệu cho performance review, nhật ký công việc còn là nơi lưu tri thức, có thể sử dụng lại sau này.

📢 Weekly shoutouts

Kể từ bài viết tuần này, tôi sẽ thêm một mục mới, đó là “📢 Weekly shoutouts”. Ở mục này tôi sẽ đính kèm những bài viết thú vị mà tôi đã đọc được trong tuần. Hi vọng đây cũng là nguồn để bạn tiếp cận thêm được những bài viết chất lượng.

• Cái sự học Java: OOP và Access Modifier by ThanhGou on 1% - Bài viết chi tiết và dễ hiểu về chủ để lập trình hướng đối tượng.

• Ngành ngân hàng by Vũ Anh on Intelligent Investors - Bài viết tổng hợp về ngành ngân hàng ở Việt Nam trong đầu tư chủ động.

✌️ Tạm biệt

Chủ đề của tuần này kết thúc ở đây. Hẹn gặp lại độc giả vào giờ này tuần sau. Nếu bạn có bất kỳ thắc mắc nào về bài viết, hãy để lại bình luận ở bên dưới nhé. Bạn cũng có thể kết nối với tôi thông qua LinkedIn hoặc Twitter.

Tôi rất thích từ better. Việc tư duy theo hướng “tốt hơn” có ích rất nhiều cho mỗi người, tôi có thể kể sương sương ra một vài lợi ích như sau.

Không bị peer pressure

Peer pressure đơn giản là nhìn sang thằng khác và thấy mình đéo bằng nó, xong rồi tự cảm thấy áp lực. Áp lực là cần thiết, nhưng không phải là đến từ bên ngoài, nó cần phải đến từ bên trong.

Với tư duy “better” chúng ta hoàn toàn có thể loại bỏ cảm giác độc hại đó.

Progressive Overload

Chắc bạn đang tự hỏi thế nào là áp lực từ bên trong?

Hãy thách thức bản thân hơn một chút so với những gì chúng ta đã làm được ngày hôm qua.

Con người adapt rất cừ. Khi chúng ta phải chịu đựng một điều gì đó, cơ thể sẽ ngay lập tức có những biến đổi để khi điều đó xảy ra một lần nữa, chúng ta có thể giải quyết nó một cách dễ dàng hơn.

Chẳng hạn trong việc tập luyện thể chất. Nếu ngày hôm nay tôi Squat được mức tạ 70kg, cơ thể sẽ có những biến đổi để sao cho lần tới cũng với mức tạ 70kg, tôi sẽ cảm thấy dễ dàng hơn so với lần trước.

Và khi ta bắt đầu cảm thấy dễ dàng, hãy thêm một chút áp lực.

Hãy Squat với mức tạ 70,5kg! Progressive Overload đơn giản là như vậy!

Hình thành tư duy tạo thói quen

Bản thân từ better, đã bắt chúng ta phải nghĩ về 2 sự kiện, before … after, hôm qua … hôm nay, lần 1 … lần 2. Và khi các điểm đó được ghép lại với nhau, chúng sẽ được một chuỗi dài các sự kiện.

Nếu các sự kiện đó được lặp lại một cách đều đặn, xin chúc mừng ta đã có được một thói quen.

Tư duy thói quen đồng nghĩa với việc ta phải nghĩ về dài hạn. Rằng khi làm một việc gì đó, làm sao để biến nó thành một chuỗi các sự kiện để bản thân có thể làm hằng ngày, hằng tuần, hàng tháng.

Tư duy tạo thói quen cũng giúp chúng ta tránh xa khỏi những thứ vô bổ, ngắn hạn, ăn xổi. Vì ta biết, chúng không giúp chúng ta “better”.

Hãy đọc quyển sách “Atomic Habit” để học cách hình thành thói quen từ những hành động nhỏ nhất.

Hình thành tư duy đo đạc

Rồi làm sao để biết hôm nay tốt hơn hôm qua? Đo đạc chứ còn gì nữa.

Cái thứ gì mà hổng đo đạc được, thì hổng có cải thiện được. Nếu ông Peter Drucker mà nói giọng miền Nam thì ổng sẽ nói vậy.

Nói suông ai mà tin, có số người ta tin ngay. Result oriented!

Giả sử tôi có một cái mục tiêu là: “Đến cuối năm, tôi muốn là một engineer tốt hơn”, vậy làm sao biết được tôi đã tốt hơn hay chưa?

Tôi có thể chia nhỏ nó thành các mục tiêu như sau:

• Viết được 20 bài blog về engineering

• Có được 30 contributions vào các project trên 1000 stars trên Github

• Launch được 3 project mới trên Product Hunt

Sau đó, hiện thực hoá các SMART goals bên trên bằng các thói quen.

• Viết bài blog về engineering biweekly

• Contribute cho OpenSource every weekend

• Làm side project everyday from 21:00 to 22:00

Ngoài đếm số lần thực hiện ra thì chúng ta cũng có rất nhiều cách đo. Riêng phần này hỏi Nam Nguyễn - A Litter Better , anh ấy chỉ cho bạn cách đo đạc, đặc biệt là các metric liên quan đến việc làm product.

Và quả ngọt sẽ là lãi kép

Có nhà vật lý nào đó đã nói: “Lãi kép là kì quan thứ 8 của thế giới”.

Lãi kép là việc lãi được gộp vào gốc và tiếp tục đẻ ra lãi.

Lãi kép phụ thuộc vào tuần suất (compound frequency), giống hệt như thói quen.

Nếu ta làm một điều gì đó đủ lâu, biết cách đo đạc để việc đó tốt hơn mỗi ngày, ta sẽ nắm được sức mạnh vô cùng to lớn của lãi kép.

Just be better, the rest is compound effect!

Tham Khảo

• 1% - Đây là blog “1% better everyday” của bạn tôi

• Tham khảo về progressive overload trong chương trình tập luyện sức mạnh với Mark Rippetoe

• Tư duy đo đạc với Google OKR playbook

Với cá nhân tôi, năm 2021 cũng là một năm đặc biệt khi nó đánh dấu nhiều sự thay đổi trong cuộc sống. Một trong những sự thay đổi đáng nhớ nhất, đó là sự thay đổi về công việc.

Trong bài viết tuần này, nhân dịp biết được một số người bạn cũng đang trong giai đoạn của tôi 3 năm trước, tôi xin được trích lại một vài ghi chú mà tôi đã viết trong cuốn “Tìm việc diary” của tôi.

(Vì lý do cá nhân, tôi đã giấu tên thật của công ty, mong bạn đọc thông cảm)

(Do là ghi chú cá nhân nên văn phong sẽ hơi bỗ bã, và cũng có nhiều lỗi sai chính tả, cũng mong bạn đọc thông cảm cho tôi)

28 tháng 8, năm 2021

Sau hơn một tuần chuẩn bị thì cuối cùng, sáng nay, tôi đã take the online test của công ty X. Cảm giác khi chuẩn bị bấm vào nút Start the assignment là rất hồi hộp. Đó đơn giản là cảm giác khi mà một người chuẩn bị rất kỹ càng và cũng rất kỳ vọng vào sự kiện đó.

Bài test diễn ra không suôn sẻ vì các câu hỏi khá là hóc búa với tôi. Mặc dù đã chuẩn bị tới gần 1 tuần nhưng vẫn có những kiến thức mà tôi thậm chí còn chưa nghe đến bao giờ, hoặc đã từng nghe nhưng không biết nó là gì. Chẳng hạn như Red Black tree. Đây là lần đầu tiên tôi nghe thấy khái niệm này. Mặc dù trong quyển cracking the coding interviews cũng có nhắc đến, nhưng nó là phần tôi chưa ôn (tree & graph) và lại còn nằm ở mục advances.

Sau một số câu hỏi về computer science nói chung, thì tôi làm 2 bài test coding. Bài đầu tiên tôi làm nhanh vì tôi đã ôn trong khoảng 1 tuần vừa rồi. Đó là merge 2 sorted array. Bài số 2 khoai hơn, là một bài medium level trên leetcode. Tôi chưa làm bài đó bao giờ, nên cũng phải mất một lúc mới nghĩ ra được cách làm. Nhưng cách implement của tôi lại quá rối rắm, nên thành ra không xử lý được một case nào đó. Nên không pass được toàn bộ test cases.

Nhìn chung là tôi hơi thất vọng với bài test này, có lẽ chủ yếu là do tôi đã không nghĩ rằng bài test có thể khó như thế. Từ đây tôi mới rút ra được một số bài học cho bản thân

1/ Hãy ôn tập kiến thức cơ bản về computer science thường xuyên

Mặc dù khi đi làm, hầu như chúng ta không có động chạm mấy đến các kiến thức này, nhưng việc thường xuyên dành ra thời gian hằng tuần để ôn tập là một điều cực kỳ hữu ích. Có rất nhiều kiến thức tôi đã có thể đào sâu hơn nếu như thời gian chuẩn bị của tôi không phải là 1 tuần, mà là 3 đến 6 tháng.

2/ Leetcode! Hãy làm leetcode!

Cả hai bài coding tôi làm trong bài phỏng vấn online đều được lấy từ LeetCode. Tôi đã có thể làm được 5 * 4 * 6 = 120 bài LeetCode nếu trong 6 tháng vừa rồi, tôi có chuẩn bị cho phỏng vấn.

(tôi không nhớ vì sao tôi đã viết ra công thức 5 * 4 * 6. Nhưng đoán là 6 tháng, mỗi tháng 4 tuần, mỗi tuần làm 5 bài 😂)

3/ Hãy đi phỏng vấn mỗi 6 tháng

Như tôi đã nhắc tới 2 lần ở trên, là giá như thời gian tôi chuẩn bị là từ 3-6 tháng thì mọi thứ đã có thể tốt hơn rất nhiều. Và để có động lực làm điều đó, thì không gì tốt hơn ngoài việc bạn đi phỏng vấn 6 tháng một lần. Có nhiều lợi ích từ việc đi phỏng vấn thường xuyên.

• Giúp tôi không bị tập chung vào những thứ không có lợi cho career path

• Nắm được bản thân còn đang thiếu thứ gì cho the next big move

• Tạo động lực để tự ôn tập computer science foundation và coding quiz

• Có cơ hội nhận được offer cao hơn

4/ Đừng để đến khi muốn nghỉ việc thì mới chuẩn bị đi tìm việc

Hiện tại bản thân tôi đang rơi vào trạng thái này. Tôi đang gặp áp lực rất lớn. Vì muốn nghỉ việc thật nhanh nên tôi đã phải apply vào nhiều công ty để mong có được một công việc mới. Điều này vừa làm cho tôi dễ bị áp lực vừa gây ra những rủi ro lớn trong trường hợp tôi không tìm được công việc mơ ước. Thay vì thế, ngay từ khi lúc còn rất “enjoy” những thứ đang diễn ra ở công ty hiện tại, thì tôi đã nên sẵn sàng chuẩn bị ngay cho the next big move tiếp theo. Vì suy cho cùng, cái mục đích cuối cùng của cuộc đời là tôi có thể làm những gì mà tôi thích mà không phải phụ thuộc vào bất cứ thứ gì. Vậy nên, hãy chủ động, cuộc đời của chúng ta, chúng ta phải quản lý nó.

5/ Mua lấy một cái bàn đứng

Trong khi đợi hết giãn cách để có thể mua được bàn, tôi đã tự chế ra cái đứng. Mặc dù nó trong hơi bô nhếch, nhưng đã giải quyết được vấn đề ngồi lâu của tôi. Ngoài ra việc đầu tư vào workspace sao cho có nhiều tiện ích giúp giảm thiểu các vấn đề về sức khỏe là một khoản đầu tư rất đáng để xem xét. Vì SE thì tránh sao được việc làm việc với máy tính suốt ngày.

10 tháng 9, năm 2021

(đến thời điểm này tôi đã qua được 2 vòng phỏng vấn, vòng online testing, và vòng technical interview 1, đoạn dưới đây là note về vòng technical interview 2)

Tôi vừa mới hoàn thành xong vòng phấn technical thứ 2 với công ty X. Tôi bị bạn phỏng vấn vã cho tơi tả. Hầu hết những câu hỏi follow up tôi đều bị ú ớ. Do hiểu chưa sâu. 

Hic buồn quá. Sau vòng này cảm giác của tôi giống hệt như vòng làm bài test online, đó là cảm giác nắm chắc bị đánh trượt trong tay. Phew! Nếu trượt thật thì dù gì tôi cũng học được quá nhiều bài học trong hôm nay. Dưới đây là một số bài học. 

1/ Phải học sâu

Phần lớn các câu hỏi mà bạn interviewer hỏi tôi đều có thể trả lời mức nào đó. Nhưng khi bạn ấy hỏi sâu hơn thì tôi thực sự không biết nó thực sự hoạt động như thế nào. Dưới đây là một số ví dụ:

• Anh có thể so sánh Memcache và Redis, chúng khác nhau như nào?

• Khi gửi gõ google.com rồi enter thì có mấy HTTP requests được gửi đi?

• Cơ chế hoạt động của context switch

• Làm sao để DB biết được mà commit hay rollback?

• Cơ chế bắn event sau khi commit là gì?

• Có thể gửi nhiều ảnh trong 1 request HTTP được không?

• Database Shading là gì?

• Process session?

• Có những loại deadlock nào?

• Phân biệt concurent vs paralel

• Gabage collector trong Python hoạt động như thế nào?

2/ Đề bài coding sẽ likely rơi vào những câu đã được hỏi

Tôi có một danh sách các câu hỏi coding được collect từ Glassdoor. Đúng cái câu “select top k largest elements in an array” mà tôi chưa xem đến, thì các bạn lại hỏi vào. Thế là tôi mất một lúc lâu mới tìm ra được phương án. Mặc dù tôi có đưa ra phương án dùng heap mà các bạn không nghĩ ra, nhưng việc mãi mới đưa ra được cách optimize sau gợi ý của các bạn cũng là một điểm trừ lớn.

Thế thôi. Giờ thì tôi đang ngồi đợi email của các bạn HR. Lành ít dữ nhiều. Thôi thì tiếp tục cố gắng vậy.

UPDATE Sep 11: Sau phỏng vấn tôi không nhận được hồi âm gì. Tôi cũng đã nhắn tin trực tiếp hỏi HR và chị ý bảo để chị check. Nhưng rồi cũng không nhận được hồi âm. Giờ thì là cuối tuần rồi, nên tôi nghĩ chắc sang đầu tuần sẽ có một chiếc mail gì đó.

14 tháng 9, năm 2021

(đến lúc này không biết vì lý do gì, tôi chuyển qua dùng tiếng Anh. Chắc là do bị từ chối nên buồn quá hoá loạn ngôn 🤣)

It’s sad, but I am not surprised!

There’s no overnight success. I have wasted my time for years. Now I realized what I need, what I should focus on. Maybe 6 months later I will apply again. My foundation at that time must be on another level!

Good luck to me!

Kết bài

Đó là 3 trong số rất nhiều ghi chú mà tôi đã ghi lại trong hành trình phỏng vấn năm 2021. Mặc dù bị công ty X từ chối, nhưng những kinh nghiệm đó đã giúp tôi tiến bộ rất nhanh và không lâu sau đó, tôi đã có được một vài offer ưng ý.

Tôi sẽ share bài viết này cho một vài người bạn của tôi. Ít nhất là tôi nghĩ ra được 4 người. Hi vọng bài viết sẽ cổ vũ chút ít tinh thần cho các bạn.

P/S: Sau khi bài viết được public, có một vài người bạn đã hỏi tôi rằng những gì tôi viết vào năm 2021 có còn đúng với tôi ở thời điểm hiện tại hay không. Câu trả lời là về cơ bản mọi thứ vẫn đúng như ý của tôi. Tuy nhiên một vài quan điểm có phần hơi “cực đoan” như “phỏng vấn ít nhất 6 tháng 1 lần”, hay “hãy tìm việc khi còn đang enjoy” thì có phần thay đổi theo hướng nhẹ nhàng hơn và còn tuỳ thuộc nhiều vào tình hình công việc và cuộc sống hiện tại của tôi nữa. Dẫu vậy, điều cốt lõi và không thay đổi đó là sự chủ động trong việc bồi dưỡng và nâng cao năng lực của bản thân, nhất là trong thị trường lao động càng ngày càng có tính cạnh tranh cao như hiện nay.

Tuy nhiên dạo gần đây, tôi nhận ra mental health cũng vô cùng quan trọng.

Trước giờ tôi không thích cây lắm. Cứ nghĩ là trồng cây, chăm cây là việc tốn thời gian, vô ích.

Nhưng khi bắt đầu được chăm cây, tôi nhận ra đây là một việc rất thư giãn. Mỗi buổi sáng dậy tôi háo hức xem mấy nhánh hoa mười giờ đã đâm chồi chưa; mấy cây hương thảo liệu còn sống được hay không. Rồi mỗi khi làm về, cầm trên tay bình tưới nước, mệt mỏi vơi đi bao phần.

À, vậy hoá ra, chăm cây cũng chẳng hề vô ích.

Hoá ra việc chăm cây thuộc một trong số hoạt động dùng để tập luyện sức khoẻ tinh thần. Theo viện sức khoẻ tâm thần của Mỹ (National Institute of Mental Health), để có mental health tốt cần làm những điều sau:

• Tập thể dục thường xuyên.

• Ăn lành mạnh, điều độ, và uống đủ nước.

• Ngủ đủ.

• Tham gia các hoạt động thư giãn. (Chăm cây được xếp vào hoạt động thư giãn)

• Sống có mục tiêu.

• Luyện tập sự biết ơn (gratitude).

• Tập trung vào sự lạc quan.

• Giữ kết nối.

Trong tám gạch đầu dòng bên trên, tôi thấy bản thân mình chưa làm tốt hai điều, đó là luyện tập gratitude và giữ kết nối. Tuy nhiên với những phương pháp và công cụ dưới đây, tôi tin bản thân sẽ dần khắc phục được những trở ngại đó.

Luyện tập sự biết ơn (gratitude)

Để luyện tập được sự biết ơn, mỗi ngày chúng ta cần nhớ lại những điều làm ta thấy cảm kích biết ơn. Sau đó viết những điều đó ra giấy, càng chi tiết càng tốt.

Một trong những công cụ hữu hiệu để luyện tập sự biết ơn là viết nhật ký. Ngoài việc “xả stress”, viết nhật ký cũng giúp tôi nhớ lại và biết ơn những thứ nhỏ nhặt trong cuộc sống này.

Còn một cách luyện tập gratitude nữa là dùng app.

Tuần vừa rồi tôi có gặp Nam, một đồng nghiệp cũ. Nam hiện đang phát triển một ứng dụng tên là “A Little Optimism”. Ứng dụng này nhắc nhở người dùng ghi lại những điều mà họ cảm thấy biết ơn. Sau đó hàng ngày, ứng dụng sẽ nhắc lại cho người dùng nhớ về những điều đó.

Giữ kết nối

Cái nữa mà tôi rất ngại là giữ kết nối.

Không rõ vì lý do gì, mà tôi cảm thấy rất ngại khi muốn nhắn tin hỏi han ai đó. Dần dà theo thời gian, những người bạn cũ cũng không còn nhắn tin nói chuyện nữa.

Để khắc phục được điểm này, tôi chọn hướng tiếp cận khác là “be present” nhiều hơn. Việc viết blog này cũng là một cách để tôi “be present” trên môi trường mạng. Từ đó những người bạn của tôi sẽ lại có những connect với tôi thông qua những bài viết.

Video call cũng là một phương pháp hay. Tôi có biết một nhóm bạn cứ một tuần hoặc tháng sẽ gọi video call cho nhau để cập nhật về tình hình cuộc sống, có gì hay ho có gì thú vị, hoặc có gì khó khăn. Từ đó họ có thể giúp đỡ nhau, hoặc chí ít là cảm thông cho nhau.

Kết luận

Cũng giống như cơ thể, tâm hồn cũng cần phải được tập thể dục thường xuyên. Ngoài việc ăn uống ngủ nghỉ sinh hoạt khoa học, thì việc luyện tập sự biết ơn và giữ kết nối với xã hội cũng vô cùng quan trọng với sức khoẻ tinh thần.

Trích dẫn

• Caring your mental health

• Chrome Extension “A Little Optimism”

Cuốn chiếu là làm việc gì xong việc đó, rồi chuyển hẳn sang làm việc khác.

Trong phát triển phần mềm, mô hình Waterfall hiểu nôm na cũng là cuốn chiếu.

Tuy Waterfall không còn hợp thời đại, nhưng tinh thần cuốn chiếu vẫn là thứ có giá trị.

Tôi thường áp dụng tinh thần cuốn chiếu vào công việc hàng ngày, đặc biệt là các công việc ở trên công ty.

Sau một thời gian đi làm, tôi đúc kết ra được một nhận định sau. Nếu việc tôi làm có thể “deliver” ra được thứ gì đó, tôi thường thấy rất vui. Ngược lại, những việc cứ lan man, lai rai từ ngày qua tháng nọ thì thường gây cảm giác rất mệt mỏi.

Vậy nên dạo gần đây, tôi luôn cố gắng tìm ra được “thứ gì đó” của việc mà tôi đang làm, và cố gắng mỗi ngày “deliver” được cái thứ đó. Tôi gọi tinh thần này là tinh thần cuốn chiếu.

Bên dưới là phương pháp mà tôi đã áp dụng.

Xác định mục tiêu rõ ràng

Mỗi ngày đi làm, tôi xác định thật rõ là trong ngày hôm nay tôi sẽ làm được cái gì. Thứ mà tôi sẽ “deliver” là gì. Làm sao để những người có liên quan biết được, đọc được, dùng được.

Ví dụ hôm nay tôi xác định rằng tôi sẽ cần làm xong tính năng hỗ trợ scaling kafka bằng keda. Thứ mà tôi deliver là một bản hướng dẫn các bạn dev dùng tính năng đó. Tôi sẽ báo cho những người liên quan bằng cách post lên trên Slack channel, tag @all, và xin nhận feedback.

Phân chia mục tiêu thành đầu việc nhỏ hơn

Xác định xong mục tiêu, tôi bắt đầu chia thành các đầu việc nhỏ.

Càng nhỏ càng tốt.

Công việc của tôi thường xuyên bị interrupt bởi người khác. Sau khi xong những việc đó và quay lại việc cũ, tôi thường mất ít nhiều thời gian để nhớ lại đang làm đến đâu.

Việc chia thật nhỏ công việc giúp tôi giảm thiểu được thời gian “reload” đó.

Ngoài ra việc chia nhỏ đầu việc cũng giúp tôi sử dụng Pomodoro dễ hơn.

Siêu Focus với Pomodoro

Tôi dùng timer trên đồng hồ đeo tay, cài 25 phút.

Trong 25 phút đó, tôi tập trung hết sức để cố gắng hoàn thành dứt điểm một việc duy nhất. Sau đó tôi break 5 phút, đi lại, chống đẩy, uống nước, đi vệ sinh, làm bất cứ thứ gì miễn là không ngồi trước màn hình.

Trong thời gian break, tôi cũng mường tượng 25ph tiếp theo tôi sẽ làm gì.

Dùng task tracker của công ty, thay vì của cá nhân

Nếu công ty bạn dùng Jira, Trello hay bất cứ phần mềm giao việc nào khác, hãy dùng chúng.

Tôi mắc sai lầm khi trong một thời gian dài khi thường dùng todoist cá nhân để quản lý công việc của công ty. Việc đó vừa khiến cho cấp trên không biết tôi đang làm gì, vừa khiến cho dữ liệu không được tập trung.

Ngoài ra việc dùng công cụ của công ty cũng giúp cho việc review performance dễ dàng hơn.

Viết docs, hãy luôn viết docs

Mỗi một thay đổi, dù nhỏ, hãy viết docs lại.

Một lần nữa, docs ở đây phải là docs của team, ai cũng có thể đọc được, chứ không phải docs trong file cá nhân của bạn.

Việc viết docs chăm chỉ không chỉ giúp bạn có được sự ghi nhận trong team, mà đó còn là nguồn tài liệu giúp cho các thành viên khác trong team tiết kiệm được thời gian.

Công việc về cơ bản là có tính chất lặp lại. Do đó, nếu bạn gặp một vấn đề mà đã có người giải quyết, và lại còn được ghi chú lại cẩn thận, thì bạn sẽ hoàn thành nó rất dễ dàng.

Kết luận

Tinh thần cuốn chiếu đang giúp tôi cảm thấy phấn chấn hơn rất nhiều trong công việc. Hi vọng đây sẽ là một gợi ý nhỏ để bạn đọc có thể áp dụng cho bản thân.

Còn gặp nhau đã là vui rồi 

Tết lâu ngày không gặp nhau. Gặp rồi cũng chỉ hỏi dạo này ở đâu làm gì có vợ chưa mấy đứa rồi. Có câu năm nào cũng hỏi, hỏi rồi lại quên. 

Mấy năm trước tôi thấy nhảm. Nhưng năm nay lại thấy khác. 

Bác tôi có chức cao vọng trọng. Mỗi năm gặp không biết bao nhiêu người. Mỗi lần tết về quê, năm nào bác cũng hỏi tôi giờ làm ở đâu, nghề gì. Hỏi xong bác khen thằng này khá. Năm nay bác tôi lâm bệnh nặng, không nói được thành tiếng. Chỉ ú ớ mấy câu rồi xúc động trào nước mắt. Giờ muốn nghe bác hỏi giờ làm ở đâu cũng không được.

Dưới làng Phùng có ông bà là cha mẹ đỡ đầu của cậu bên ngoại. Mỗi tết tôi đều xuống thăm ông bà.  Lưng bà còng 90 độ, ông thì lẩm bẩm chửi rủa suốt ngày. Nhưng hễ lần nào tôi với mẹ xuống, là hai ông bà lại ngồi xuống hỏi han. Bà hay hỏi tôi là đứa nào, có vợ chưa. Ông chỉ ngồi nghe. Năm nay đợt rét 8 độ, bà mất. Sau đấy 2 tuần, ông nhớ bà, cũng mất. Giờ muốn nghe bà hỏi có vợ chưa cũng không được.

Đầu xóm có một cô. Mấy lần đi qua nhà, tôi cũng chỉ gật đầu chào cô, chẳng nói chuyện gì. Tết năm nay về không gặp nữa. Hỏi ra mới biết cô cũng mất rồi. Cái chết còn nhiều uẩn khúc nhưng chẳng ai làm tới vì không đủ lực. Giờ muốn gật đầu chào cô cũng chẳng được. 

***

Thằng bé trời cho

Đằng ngoại của tôi có người cậu. Cậu mợ có 4 đứa con, đứa nào học cũng giỏi. Nhưng không phải đứa nào cũng có được cuộc sống ưng ý.

Thắm (tên đã được tôi đổi) là đứa học giỏi nhất. Nó đỗ 2 trường đại học. Đang học giữa chừng, tự dưng nó bị bệnh tâm thần, rồi thành ra ngớ ngẩn đi lang thang.

Vào một ngày nọ, Thắm đi đâu không ai biết, chẳng ai thấy. Bẵng đi cả chục năm, vào một ngày mùa đông năm 2021, công an đưa Thắm về. Hỏi ra mới biết, Thắm là nạn nhân trong một đường dây buôn bán phụ nữ sang Trung Quốc. Và nhân dịp đại dịch, công an 2 nước đã phối hợp và giải phóng những nạn nhân.

Thắm vẫn thế, vẫn bị tâm thần.  Chẳng ai biết được Thắm đã trải qua những gì trong chục năm trời bên nước bạn.

Về nước, Thắm lại đi lang thang. Nhưng lần này Thắm gặp được người thương.  Anh này cũng có vấn đề về tâm lý, nhưng họ vẫn cưới nhau trong một đám cưới chẳng thể đơn giản hơn.

Chẳng lâu sau Thắm có bầu. Đang bầu tháng thứ tư, nhà chồng trả Thắm về vì không chịu nổi.

Thế là Thắm lại về nhà, cậu mợ lại nuôi. Thằng bé trời cho được sinh ra vào ngày mùng 1 tháng 9. Giá mà họ Mai, thì đã đặt tên là Mai Quốc Khánh rồi. Nhưng bác sĩ ở viện kêu đặt tên là Đức, nên nó tên là Đức.

Tết này tôi tới chúc tết nhà cậu mợ, được gặp cu Đức, vừa tròn 5 tháng tuổi. Đôi mắt nó sáng tinh anh, vầng trán rộng, đôi môi cong hình trái tim luôn cười toe toét. Nó là một trong những đứa bé xinh xắn nhất mà tôi từng thấy.

Cậu tôi bế nó ra khoe, vừa bế vừa chảy nước mắt. Chắc trong mơ, cậu tôi cũng chẳng nghĩ có ngày được bế một thằng bé trời cho như vậy.

***

Ghét nhau làm gì

Mẹ tôi rất khó chiều. Bà nóng tính, mà cũng rất dễ làm mất lòng người khác. Bên đằng ngoại có 5 chị em, thì bà có xích mích với 2, đến độ không thèm nhìn mặt.

Mấy năm trước mỗi dịp tết về, mẹ tôi thường lôi chuyện xích mích ra kể, tôi nuốt cơm không trôi. Độ khoảng một năm nay, tôi nghĩ phải làm gì đó, không thể để mẹ như này được.

Thế là tôi bắt phân tích cho mẹ hiểu vì sao không nên hận thù, không nên căm ghét. Tôi cũng nói cho mẹ biết rằng vì sao rộng lượng lại giải quyết được vấn đề. Dù không theo đạo Phật, nhưng tôi cũng lấy Phật ra giảng như thật.  Nói suông ai mà tin, có tí Phật vào người ta mới nghe.

Và kết quả là, tôi vẫn nuốt cơm không trôi. Cứ vào bữa cơm, nếu mà có câu chuyện liên quan, bà lại lôi chuyện cũ ra kể. Nghe thật là nẫu ruột.

Nhưng có điều bất ngờ, là lần tết này về tôi không còn thấy mẹ xích mích với 2 người chị em nữa. Một bác thì đã lại chơi thân, còn một bác thì mẹ cũng đã đến nhà thăm.

Tôi mới hỏi trêu mẹ tôi rằng không ghét nhau nữa à. Bà mới nói là "Mẹ nghe mày, không thèm ghét nữa". 

***

Ngày sóc

Vừa rồi dân tình xôn xao chuyện phải 9 năm nữa mới có 30 tết. Tôi thấy thông tin này cũng thú vị liền tìm hiểu.

Hoá ra câu trả lời chỉ là ngẫu nhiêu thôi.  Trong tháng âm lịch, ngày mùng 1 đầu tháng là ngày mà không có trăng, gọi là ngày sóc.

Do đó người ta phải tính toán quỹ đạo của trăng để biết một tháng nên có 29 hay 30 ngày. Miễn sao để ngày sóc phải là ngày không có trăng.

À mà nhân tiện thì âm lịch không có ngày 28, và ngày 31. Do trung bình một chu kì của trăng là 29 ngày 12 giờ 44 phút, nên chỉ có thể là 29 hoặc 30 ngày. 

Điều gì làm nên thành công? Câu hỏi xưa như trái đất và cũng chẳng bao giờ biết câu trả lời chính xác. Chỉ biết là thành công có rất nhiều yếu tố, tuỳ từng thời điểm, tuỳ mỗi người mà những yếu tố đó lại khác nhau. Tuy nhiên, tôi thấy có một điểm chung trong phần lớn các câu chuyện về sự thành công đấy là có một môi trường tốt. Bài viết này tôi sẽ kể một vài ví dụ mà tôi đã quan sát được.

Khabib, Islam và Dagestan

Khabib, Islam là hai võ sĩ nổi tiếng trong bộ môn MMA - Mix Martial Arts. Trong khi huyền thoại Khabib chưa từng thất bại trong 29 lần thượng đài, thì Islam cũng đã có tới 25/26 chiến thắng trong sự nghiệp (tính đến tháng 01/2024). Cả hai có rất nhiều điểm chung từ ngoại hình, phong cách thi đấu, cho đến cùng một quốc tịch: cộng hoà Dagestan (trực thuộc liên bang Nga).

Dagestan nằm ở khu vực địa chính trị khá phức tạp, nơi rất dễ xảy ra các cuộc xung đột và chiến tranh. Người dân sống ở khu vực đó thường học võ để có thể tự vệ cá nhân. Do đó từ lâu, môn vật đã được người dân ở Dagestan chọn làm môn thể thao truyền thống. Cứ mỗi sáng, họ rủ nhau ra bờ biển Caspi tập các bài khởi động, cardio, rồi tập luyện vật. Những đứa bé ở Dagestan thường được bố mẹ của chúng cho vật nhau khi họ đến nhà hàng xóm chơi.

Thậm chí môn vật đã và đang dần trở thành một thứ tôn giáo ở Dagestan. Với một môi trường thuận lợi như vậy thật dễ hiểu khi nơi đây là cái nôi của những võ sĩ, những đô vật huyền thoại của thế giới.

Nói lời cảm ơn

Hôm vừa rồi tôi có gọi Zalo về nhà và nói chuyện với một đứa cháu. Nó hiện giờ đang học lớp một. Hồi còn bé nó là đứa hay nói và khi được dạy lời cảm ơn, nó nói rất dễ dàng.

Nhưng kể từ khi lên tiểu học, mỗi khi cần phải nói cảm ơn, nó thường né tránh. Khi người lớn nhắc thì nó gượng ép nói cho có. Vậy nguyên nhân là do đâu?

Tôi tin cũng lại là do môi trường. Có lẽ khi vào một môi trường mới, những bạn bè xung quanh không còn ai nói lời cảm ơn, thì tự khắc nó cũng không nói nữa.

Sến hay là tạo môi trường tràn ngập yêu thương

Ngày trước tôi hễ thấy ai gọi người mình yêu thương như là vợ yêu, chồng yêu, anh yêu, em yêu, bố yêu hay mẹ yêu thì tôi đều thấy “sến”. Và tôi cũng được định sẵn một cái thành kiến trong đầu là không nên “sến”. Tuy nhiên thử nghĩ mà xem, cũng giống như lời cảm ơn, nói thêm chữ “yêu” vào lời gọi sẽ làm cho mối quan hệ trở nên đặc biệt hơn rất nhiều. Nó thể hiện rằng ta quan tâm, yêu thương người kia biết nhường nào.

Nói những lời yêu thương thường xuyên cũng sẽ tạo môi trường tốt để con cái sau này noi theo và kết quả là chúng cũng sẽ nói với ta những lời yêu thương như thế. Chẳng bố mẹ nào không muốn con mình gọi mình là “bố yêu, mẹ yêu” cả. Do đó, hãy nói thật nhiều lời yêu thương.

Thu nhập cá nhân

Người ta hay nói là bạn ở đâu trong 5 năm tới phụ thuộc vào 5 người mà bạn tiếp xúc nhiều nhất. Hay một câu khác tương tự: thu nhập của bạn bằng trung bình thu nhập của 5 người mà bạn hay làm việc cùng nhất.

Mấy nhận xét này có phần đúng phần sai, nhưng thể hiện rất rõ ý về việc môi trường mà chúng ta làm việc mỗi ngày ảnh hưởng trực tiếp đến sự thăng tiến trong công việc.

Nếu ta chơi một nhóm toàn những người có ý chí làm ăn, tự khắc ta cũng muốn đi kiếm tiền. Nếu ta trong một nhóm toàn những người học hành chăm chỉ, ta cũng muốn sắn tay lên mà học. Còn nếu xung quanh ta chỉ toàn những lời ca thán, ta cũng sẽ ca thán suốt ngày.

Kết luận

Dĩ nhiên trên thế giới không thiếu những trường hợp vượt khó. Thậm chí phần lớn những con người kiệt xuất đều có xuất phát điểm không tốt, tức là họ không có một môi trường tốt từ thưở nhỏ. Nhưng có một điều tôi dám chắc chắn, là họ sẽ tìm cách để đưa bản thân vào những môi trường tốt nhất phục vụ ước mơ của họ.

Tôi nghĩ là làm gì đủ lâu thì cũng có lúc chán.

Nhưng điều đấy không quan trọng. Quan trọng là lúc chán thì phải làm sao?

Lex Fridman

Tôi còn nhớ lần đầu nghe Podcast của Lex Fridman là cuộc trò chuyện với cha đẻ của ngôn ngữ lập trình Python - Guido Van Rossum. Sau đấy tôi thường xuyên nghe hơn, thường là về các chủ đề liên quan đến khoa học máy tính hoặc là jui jitsu.

Trong một video hiếm hoi, Lex có nói về một ngày làm việc của anh ấy. Có hai ý đọng lại trong đầu tôi mãi.

Ý đầu tiên là quan điểm về việc dùng mạng xã hội. Mạng xã hội chục năm trước, hay Short Video vài năm nay là những thứ rất dễ nghiện. Chỉ cần mất kiểm soát một chút, ta có thể rơi vào trạng thái scrolling hàng giờ đồng hồ, và khi nhận ra thì não cũng đã nhũn ra vì tiêu thụ quá nhiều mẩu thông tin rời rạc. Nhiều người, như tôi chẳng hạn, chọn cách không dùng mạng xã hội nữa. Khoá tài khoản facebook, xoá app TikTok là những biện pháp mạnh mà tôi đã làm để tự bảo vệ bản thân.

Tuy nhiên, Lex cho rằng việc hoàn toàn rời xa khỏi những thứ cám dỗ đó là điều quá dễ dàng. Cách khác powerful hơn và thể hiện được sự làm chủ lớn hơn, đấy là có dùng nhưng giới hạn thời gian. Lex mỗi ngày chỉ dùng mạng xã hội trong vòng 10 phút, và không bao giờ có ngoại lệ. Nói đến đây tôi mới liên tưởng đến bộ phim Chúa tể của những chiếc nhẫn. Cũng giống như chúa nhẫn, mạng xã hội mang trong mình sức mạnh to lớn, mà nếu không có bản lĩnh, ta sẽ dễ dàng bị nó thu phục và kiểm soát giống như anh chàng Gollum đáng thương.

Ý thứ hai là quan điểm về việc làm những thứ mà ta không thích. Lex nói “it’s almost like a machine, I just need to get the job done. That’s the way I think about it, and I feel good after that. I don’t wanna do it, but I do it anyway”.

Tôi hoàn toàn đồng ý với Lex, tôi cũng có một triệu ví dụ về chính bản thân mình để thấy rằng quan điểm trên là đúng như thế nào. Đầu tiên là đi ngủ sớm, cái thứ mâu thuẫn nhất trên đời này là ai cũng thích ngủ, nhưng chẳng ai muốn đi ngủ sớm. Cứ hôm nào ngủ được sớm, thì hôm sau với tôi sẽ là một ngày tuyệt vời. Thứ hai là chuyện học Space Repetition. Mỗi ngày tôi dành ra khoảng 30 phút để học tiếng Trung trên phần mềm Anki. Hồi mới đầu tôi còn cảm thấy phấn chấn, nhưng sau một thời gian bắt đầu có nhiều kháng lực chống lại việc tôi mở app ra và học. Tuy nhiên tôi biết miễn là tôi chịu ngồi xuống 30ph, tôi sẽ cảm thấy vô cùng nhẹ nhõm sau đó, và tất nhiên nó cũng rất tốt cho trí nhớ dài hạn của tôi.

Thầy Nguyễn Thành Nam

Giảng viên Vật Lý của tôi hồi còn học đại học cũng thường xuyên chia sẻ quan điểm cá nhân trên mạng xã hội. Thầy Nam đã nhiều lần nói về chủ đề “đam mê”. Thầy nhấn mạnh rằng phải rất cẩn thận vì đôi khi đam mê, hay sở thích chỉ là những thứ nhất thời. Có khi ta tưởng ta thích làm cái này hơn, nhưng thực ra không phải là như vậy, mà nó chỉ là cảm giác thoả mãn trong giai đoạn đầu của định luật “Diminishing of return” mà thôi.

Tôi nghĩ rằng, giai đoạn hai trong định luật “Diminishing of return” - “Hiệu suất giảm dần” là giai đoạn đã đánh gục ý chí của rất nhiều người. Lúc này muốn thoát ra khỏi đường đi ngang của sự tiến bộ, buộc phải có một kế hoạch rõ ràng và quan trọng phải thể hiện được “progressive overload”. Thay vì đến phòng gym và nâng mức tạ giống hệt như ngày hôm trước, thì hãy thêm mỗi bên bánh tạ 0,5kg. Thay vì đến phòng tập JuiJitsu rồi rolling tự do, thì hãy bắt đầu từ vị trí trí bị pin và tập escape. Thay vì muốn bỏ ngành AI, hãy thử cho bản thân “overload” một chút bằng cách viết bài về một vài chủ đề thú vị của AI, hay thử làm một ứng dụng đơn giản mà cool ngầu?

Khi đã có plan, đã theo plan, đã thấy “overload” mà không thấy “progressive”, thì lúc đó nghĩ lại vẫn chưa muộn.

Kết bài

Plot twist: Tôi viết bài này để tự động viên bản thân giữ được tính kiên trì trong việc duy trì một bài mỗi tuần trên Blog này.

🤭🤭🤭

Học đi đôi với hành, nhưng “hành” ra sao thì có muôn vàn phương pháp. Dưới đây là những phương pháp mà tôi đang dùng mỗi ngày.

Space Repetition

Trong tiếng Trung có một câu ngạn ngữ như thế này: “好记住不如烂笔头”. Dịch ra là, một trí nhớ tốt không bằng một cây bút (lông) bị tà đầu bút. Cây bút bị tà ngụ ý cho việc người học chữ luyện tập nhiều đến nỗi cây bút bị cùn đầu, bị toè ngòi. Cả câu hàm ý chỉ những người học chữ dù có trí nhớ tốt thế nào, thông minh ra sao, thì cũng không lại những người chăm chỉ viết đi viết lại cho nhớ.

Hiệu quả của việc học lặp lại để đưa kiến thức từ trí nhớ ngắn hạn sang trí nhớ dài hạn đã được khoa học chứng minh từ lâu. Tuy nhiên cuộc sống hiện đại ngày nay chúng ta phải học nhiều thứ, trong khi thời gian thì luôn có hạn. Theo một nghiên cứu của tạp chí NewYork Time vào năm 2011 cho biết, trung bình một người mỗi ngày phải tiêu thụ lượng thông tin lên tới 34 Gigabytes! Số lượng thông tin đó tương đương với việc đọc 174 tờ báo, và cao gấp 5 lần so với năm 1986. Đó là các con số của hơn 1 thập kỉ trước, tôi tin ngày nay lượng thông tin ấy còn lớn hơn gấp nhiều lần. Vậy liệu có phương pháp nào giúp cho việc học lặp lại vẫn hiệu quả mà vẫn tiết kiệm thời gian nhất có thể? Câu trả lời đó là phương pháp Space Repetition.

Vẫn là lặp lại, nhưng thay vì lặp lại một cách liên tục, Space Repetition sẽ dãn dần thời gian học lại một cách khoa học dựa vào việc bạn đã nhớ kiến thức đó đến mức độ nào. Ví dụ, nếu ta mới học một chữ Hán mới, Space Repetition sẽ dùng thuật toán để giúp ta gặp chữ này với tần suất nhiều lần trong những ngày đầu tiên. Sau đó khi ta đã quen dần, tần suất gặp lại sẽ dãn ra, có thể là 3 ngày, 15 ngày, hay nhiều tháng nhiều năm nếu ta đã thực sự nhớ nó. Space Repetition đảm bảo cho bạn số lần học là ít nhất và nhưng vẫn đem lại hiệu quả cao nhất.

Flashcard là một công cụ hiện thực hoá phương pháp Space Repetition. Trong những phần mềm Flashcard, Anki là phần mềm phổ biến nhất và cũng là phần mềm tôi sử dụng để học mỗi ngày.

Hình trên trên là danh sách những thứ mà tôi đang học. Học tiếng Anh, tiếng Trung. Học thi chứng chỉ AWS, học thi chứng chỉ Linux Foundation, vv. Tất tần tật những gì cần phải ghi vào trí nhớ dài hạn (long-term memory) thì sẽ xuất hiện trong phần mềm Anki này.

Giá mà hồi còn đi học ai đó chỉ cho tôi biết về Space Repetition, có lẽ tôi đã có nhiều thời gian đi chơi điện tử hơn mà không sợ bị điểm kém.

Second Brain

Space Repetition sẽ giúp ta nhớ. Second Brain sẽ giúp ta quên đi.

Tại sao lại nói là “quên đi” mà không phải là “quên”? Quên đi ý muốn nói là chúng ta không cần phải nhớ tất cả thông tin, mà sẽ có một hệ thống khác nhớ thay cho ta. Việc ta cần làm là biết cách để tìm lại thông tin đó.

Một báo cáo từ Tổ chức Dữ liệu Quốc tế (International Data Corporation) cho biết, 26% thời gian làm việc hàng ngày của một nhân viên văn phòng được dùng để tìm kiếm thông tin. Và còn ngạc nhiên hơn nữa khi tỉ lệ tìm kiếm thành công chỉ là 56%. Nói cách khác, chúng ta đi làm năm ngày mỗi tuần, nhưng trung bình lại dành hơn một ngày để chỉ tìm kiếm thông tin liên quan để thực hiện công việc. Trong gần nửa thời gian đó, chúng ta thậm chí còn tìm không ra thông tin. Quả là một sự lãng phí lớn.

Second Brain được phát triển để giải quyết vấn đề nêu trên.

Second Brain hoạt động dựa trên nguyên tắc 4 bước cơ bản: CODE (Capture - Organize - Distill - Express)

Capture

Cũng giống như phương pháp Getting Things Done của David Allen, bước đầu tiên của Second Brain là capture thông tin. Bất cứ khi nào nảy ra một ý tưởng gì trong đầu, khi gặp một bài viết có tiêu đề thú vị, hay đang đọc sách thì thấy một ý hay, bạn hãy capture thông tin đó lại.

Hãy dùng bất kể phần mềm nào miễn là chúng dễ dàng cho việc ghi chú. Hiện giờ tôi đang sử dụng 2 công cụ để capture thông tin, đó là Google Docs và SubStack. Một số người khác thì dùng Notes của iPhone, hay dạo mấy năm gần đây thì có Notion, Obsidian. Bạn hãy thử trải nghiệm để xem thích phần mềm nào nhất nhé.

Organize

Sau khi capture được thông tin, việc tiếp theo cần làm là tổ chức thông tin đó vào đúng nơi, đúng chỗ.

Tôi quản lý thông tin theo dạng các thư mục trên Google Drive, mỗi thư mục thể hiện một khía cạnh của cuộc sống.

Một cách quản lý khác được khuyến khích hơn là chia thư mục thành các project mà bạn đang có. Ví dụ bạn đang có mấy project như là: viết sách, làm video, đi phỏng vấn, vv. Thì mỗi khi có thông tin liên quan bạn sẽ organize vào đúng project đó.

Distill

Sau khi thông tin được để vào đúng nơi của nó, việc tiếp theo ta cần làm là chắt lọc lấy những key takeaways. Bên dưới là một ví dụ mà tôi đã làm. Sau khi Capture và Organize một video trên Youtube, tôi đã thực hiện Distill bằng cách chọn lọc ra các ý chính mà tôi thấy có giá trị trong video. Việc tổng hợp này giúp cho trong tương lai khi cần dùng đến thông tin này, tôi sẽ biết được nội dung chính của video mà không cần phải xem lại.

Express

Đây là bước cuối cùng cũng là bước quan trọng nhất trong 4 bước của Second Brain. Theo đó, những kiến thức mà bạn thu nhặt, tổng hợp được sẽ chỉ có giá trị khi bạn “spread it out”, tức là lan toả đến mọi người xung quanh. Còn không, kiến thức đó sẽ mãi chỉ là thứ nằm trong mấy phần mềm của bạn, và đến một ngày nào đó khi bạn không còn cần nữa, các kiến thức ấy cũng mất hết giá trị.

Có rất nhiều cách để chia sẻ kiến thức đến với thế giới, bạn hãy đọc phần dưới để biết rõ hơn nhé.

Way of creating knowledge

Hình bên trên thể hiện các level của việc tổng hợp kiến thức theo thứ tự tăng dần về độ khó. Level càng cao càng khó thực hiện, nhưng bù lại là bạn càng làm chủ được lượng kiến thức đó.

1. Seeing

Quá trình học là quá trình nhận ra cái mà ta không biết, luyện tập cái ta đã biết, và thành thục cái mà ta đã luyện tập. Bước đầu tiên trong quá trình đó là làm sao để nhận ra cái mà ta không biết. Ngoài những phương pháp cơ bản như đọc sách, học khoá học, còn có những phương pháp hiệu quả khác như:

• Switching contexts: làm việc ở nhiều team khác nhau, với vai trò khác nhau, thậm chí tại nhiều địa điểm khác nhau.

• Getting feedback: hỏi đồng nghiệp bạn bè về những thứ mà bạn đang làm để họ cho phản hồi.

2. Writing

Như tôi đã nói nhiều lần, viết mà một phương pháp tốt cho việc phát triển ý tưởng, bởi khi viết bạn buộc phải sắp xếp lại dòng suy nghĩ sao cho rõ ràng, mạch lạc. Muốn bắt đầu viết bạn có thể tham khảo một số cách như sau:

• Taking good notes: không nên đọc, xem mà không làm gì cả. Hãy take notes, để chí ít não của ta cũng không bị buồn ngủ.

• Highlighting and underlining: lúc đọc sách mà gặp điều gì thú vị hãy gạch chân hoặc nếu bạn đọc trên kindle hay app đọc sách, hãy highlight những ý hay.

• Sharing on social media: Khi bạn thấy điều gì mới mẻ với bạn, hãy chia sẻ lên mạng xã hội, có thể là twitter, có thể là facebook, hoặc một forum nào đó, miễn là ở đó có người thấy chia sẻ của bạn.

Nói riêng về phần Taking Notes, bản thân tôi có áp dụng dưới dạng lưu trữ references. Giả sử tôi đang muốn học và tìm hiểu về Devops, bước đầu tiên cần làm là lên Google Drive tạo một file docs và lưu trữ tất cả những đường link mà tôi cảm thấy có giá trị vào trong file đó.

3. Drawing

Vẽ là một hình thức cao cấp hơn nữa của việc lĩnh hội kiến thức. Người phương Tây có câu “A picture is worth a thousand words”, ý muốn nói việc diễn đạt bằng hình ảnh sẽ đem lại hiệu quả cao hơn nhiều so với chữ viết.

Các hình thức của việc drawing có thể kể đến như:

• Making sketch notes: phương pháp này đòi hỏi bạn là một người thích vẽ và vẽ tốt. Nhưng bù lại những thứ mà bạn vẽ ra sẽ in sâu vào trong trí nhớ.

• Making drawings, diagrams: Sử dụng những tool như draw.io hay mind mapping sẽ giúp ta nhìn được bức tranh toàn cảnh của vấn đề.

• Creating a slide presentation: Để dòng suy nghĩ được mạch lạc, tạo slide cũng là một cách hữu hiệu.

4. Performing

Level tiếp theo của việc học là performing, tức là bạn mang kiến thức mà bạn học được đi nói cho người khác. Việc này không những đòi hỏi bạn phải hiểu kiến thức mà còn phải hiểu sâu. Các hình thức performing có thể kể đến như:

• Recording a video: Hãy record lại video bạn giải thích một chủ đề nào đó rồi upload lên Youtube, Facebook, vv.

• Đi thuyết trình ở các buổi meetup hoặc conferences. Những buổi đó thường sẽ cần tìm speaker, bạn hoàn toàn có thể đăng kí.

5. Producing

6. Selling

Và cảnh giới cao nhất của việc lĩnh hội kiến thức là bạn có thể làm ra và bán được sản phẩm cho người khác. Việc producing & selling cũng thể hiện bạn đã hiểu vấn đề, bạn có giải pháp cho vấn đề, và khách hàng công nhận giải pháp của bạn bằng cách trả tiền cho bạn. Một ví dụ về producing & selling như:

• Làm sản phẩm rồi bán. Bên ngành IT có một bộ phận nhỏ những người rất tài năng, họ làm ra những phần mềm giải quyết một vài vấn đề rất cụ thể rồi bán ra thị trường. Nhóm người đó hay được gọi là indie hackers. Họ là những người không những hiểu rõ thứ họ làm, mà còn là hiểu rõ thứ mà người khác cần.

• Bán khoá học.

• Viết sách hoặc mở các dịch vụ tư vấn (consulting).

Trong các phương pháp ở trên hiện giờ tôi mới dừng lại ở mục 3 - drawing. Sẽ thật tuyệt nếu trong tương lai tôi có thể thực hiện được các mục số 4, 5 và 6.

Kết luận

Phía trên là ba trong số rất nhiều phương pháp nâng cao kĩ năng tự học mà tôi đang áp dụng cho bản thân. Khi cần đưa thông tin vào trí nhớ dài hạn, tôi dùng Space Repetition. Khi cần lưu trữ thông tin cho việc sử dụng về sau, tôi dùng Second Brain. Khi cần làm chủ kiến thức, tôi sử dụng Ways of Creating Knowledge.

Còn bạn thì sao, bạn có đang sử dụng phương pháp học nào khác không? Nếu có hãy comment bên dưới bài viết để chúng ta cùng thảo luận nhé.

Từ hồi học cấp ba, tôi đã ghét việc viết lách. Tôi thích những môn khác hơn như là toán, hay mấy môn khoa học. Việc học và viết về mấy tác phẩm văn học như của Shakespeare cũng chẳng giúp ích gì mấy cho tôi. Nhưng những quan điểm đó của tôi đã dần thay đổi khi tôi bắt đầu đi làm software engineer.

Viết tốt sẽ giúp bạn làm việc hiệu quả

Cách mà tôi làm việc bắt đầu có sự thay đổi từ khi tôi được lên level thành mid-level engineer. Khi ấy, tôi được giao quản lý một nhóm nhỏ vài người, và kể từ lúc đó, dù muốn hay không mỗi ngày tôi phải viết nhiều document hơn trước đây. Dần dần, ngoài coding, viết lách trở thành một phần quan trọng trong công việc hằng ngày của tôi. Điều này lại càng rõ rệt hơn nữa khi trong giai đoạn dịch COVID, việc làm remote càng khiến tôi phải chat nhiều hơn, viết document nhiều hơn.

Nếu bạn để ý sẽ thấy, hầu hết các công việc của một software engineer làm đều cần kĩ năng viết. Chúng ta cần viết khi muốn hỏi một ai đó, cần viết khi thực hiện code review, hay cần viết khi làm design document. Đơn giản vì viết là một trong những hình thức căn bản nhất của giao tiếp trong công việc (collaboration). Kĩ năng viết của bạn càng tốt, thì bạn giao tiếp càng hiệu quả. Và khi giao tiếp hiệu quả, dĩ nhiên hiệu suất làm việc (performance) của bạn cũng vì thế mà tốt lên.

Viết tốt sẽ giúp bạn có vai trò quan trọng hơn

Ngoài tính chất quan trọng trong công việc, kĩ năng viết tốt cũng sẽ giúp bạn nhận được sự đánh giá cao trong team. Tôi có một người bạn làm ví dụ. Anh ấy là một người luôn viết notes trong công việc. Những notes mà anh ấy viết ra thực sự dễ đọc và dễ hiểu. Dần dần những tài liệu đó thành nguồn tham khảo cho cả team, từ những mấy command terminal, cho đến những sơ đồ mà anh ấy vẽ ra. Những thứ anh ấy viết ra, thực sự đã giúp những thành viên khác trong team làm việc hiệu quả hơn khi tiết kiệm được rất nhiều thời gian.

Bạn thấy đó, chúng ta không chỉ chứng minh được ảnh hưởng của bản thân thông qua việc coding, viết document cũng là một cách để làm điều đó.

Vì sao phải viết khi đã có ChatGPT?

Tôi tin là sẽ có người đặt câu hỏi này, rằng vì sao chúng ta cần phải tự viết trong khi đã có sự hỗ trợ của ChatGPT?

Tôi nghĩ dù AI đang và sẽ còn phát triển, AI sẽ viết thậm chí còn tốt và hay hơn chúng ta, nhưng tôi vẫn tin rằng kĩ năng viết vẫn không bao giờ lỗi thời, vì sao ư?

Việc ngồi xuống và viết những dòng suy nghĩ của bạn ra, sẽ bắt bạn phải sắp xếp lại những thứ bạn viết ra theo một trình tự logic hơn, dễ hiểu hơn. Từ đó sẽ giúp bạn hiểu vấn đề sâu hơn. Nói chung, việc viết sẽ cải thiện tư duy cho bạn.

Một điều nữa, việc viết không những làm sáng tỏ những thứ trong đầu bạn, mà còn giúp bạn tìm ra những ý tưởng mới. Lấy ví dụ bản thân tôi, khi tôi viết design document, tôi thường nghĩ ra thêm được nhiều ý tưởng để cải tiến, nghĩ ra được những trường hợp đặc biệt (edge cases) mà tôi chưa hề nghĩ tới trước khi tôi bắt tay vào làm. Vậy nên, một khi critical thinking vẫn còn là một kĩ năng cần thiết, thì kĩ năng viết vẫn luôn là thứ bạn cần.

Kết luận

Thực tế cho thấy là những người giỏi nhất mà tôi biết thì đều là những người có kĩ năng viết tuyệt vời. Kĩ năng viết rõ là một một trong những thứ quan trọng nhất trong công việc. Đó cũng là lý do vì sao, dù có bận cỡ nào tôi cũng sẽ cố gắng viết một bài mỗi tuần trên trang blog này của tôi.

Giờ đến bạn, bạn có nghĩ kĩ năng viết là quan trọng với một software engineer không?